Dove portretteur van jazz en blues

Zijn zwart-witbeelden drukten in de jaren vijftig een belangrijk stempel op de jazzwereld. De Sovjets gooiden hem als persfotograaf het land uit. En toen hij veel geld verdiende, keerde hij zich af van commerciële fotografie, om grootmeester te worden met oude afdruktechnieken.


Het is de vraag of dat laatste was gebeurd als Terry Cryer niet via een bevriende broer van Paul McCartney met John Lennon in gesprek was geraakt. Hij vertelde de ex-Beatle dat hij artistiek was vastgelopen. "Als je ooit iets goed hebt beheerst, ben je daar altijd goed in", hield Lennon hem voor. "Het is er altijd, je moet het alleen vinden".


Cryer vond alles op eigen gelegenheid. Van zijn eerste van een schoenendoos gemaakte pinhole camera tot prijswinnende foto's en geroemde printtechnieken. Dieptepunten kon hij niet bedenken, hij had altijd geluk gehad. Zo kan je het bekijken, met twee ontsnappingen aan de dood.


Als één-jarige, zijn moeder had het arme gezin in Leeds net verlaten, liep hij een schedelfractuur op bij een tuimeling van de trap. Antibiotica tegen hersenvliesontsteking sloegen niet aan, als door een wonder werd hij operatief gered.


Na een nacht doorzakken met de Amerikaanse bluesartiest Big Bill Broonzy viel zijn vriend Bob Barclay naast hem achter het stuur in slaap. Cryer werd wakker met 53 hechtingen in zijn hoofd, een gebroken nek en gevoelloze vingers. In een kunststof harnas gegoten, ontsloeg hij zichzelf uit het ziekenhuis voor een opdracht. Hij sloot een pneumatische sluiterkop aan op zijn toestel en klemde de flitser tussen zijn tanden.


Als schooljongetje beklom hij daken van gebouwen om lood te roven. Verstrikte duiven verkocht hij aan slagers. Met die avontuurlijkheid veroverde hij zijn prominente plaats in de fotografie.


Als ongediplomeerde veertienjarige begon hij zichzelf de technieken van fotograferen en afdrukken eigen te maken. Toen hij drie jaar later als dienstplichtige naar Egypte werd gezonden, blufte Cryer dat hij fotograaf was. Volgens zijn collega Val Wilmer legde hij daar de basis voor zijn iconische jazz- en bluesportretten van Afro-Amerikanen. Hij moest identiteitskaarten maken van vierhonderd soldaten van het Oost-Afrikaanse corps, en leerde zodoende omgaan met technieken voor het fotograferen van donkere gezichten.


Barclay was eigenaar van Studio 20, waar Amerikaanse muzikanten na hun optreden wat kwamen drinken en spelen. Cryer maakte foto's, gaf de afdrukken aan de artiesten. Hij regelde een perskaart en een freelance baantje met vervalste geloofsbrieven, met als 'bewijsmateriaal' uit regionale kranten geknipte foto's van anderen.


Zo maakte hij snel naam. Amerikaanse grootheden als Muddy Waters, Louis Armstrong, Sammy Davis junior, Nat King Cole en Sister Rosetta Tharpe liepen met hem weg. Cryer kon van de verdiensten echter amper rondkomen.


Hij koos voor een vaste baan bij Associated Press en reisde de wereld over. In de Sovjet-Unie was hij in 1961 als persfotograaf niet welkom, hij ging als bijrijder in een vrachtwagen. Op het Rode Plein schoot hij de foto van paraderende soldaten die hem de Encyclopedia Britannica Award opleverde. Tijdens een tweede bezoek werd hij opgepakt en bij Polen over de grens gezet gezet.


Ook in de commerciële fotografie werd hij groot. Het geld van grote klanten als Gulf Oil stroomde binnen, maar het werk kon hem artistiek niet bekoren. Hij keerde terug naar portretfotografie, en in de doka werd hij een grootmeester met oude afdruktechnieken.


Het mooie van jazzmuzikanten vond hij hun welgemanierdheid, de afwezigheid van sterallures. De muziek? Welnee! Cryer was doof aan een oor en ontbeerde door toondoofheid muzikaal gehoor. Hij wilde met zijn beelden een andere benadering van de jazz-scene bewerkstelligen.


Terry Cryer werd op 24 juni 1934 geboren in Leeds en overleed op 15 januari 2017 in Harrogate.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden