Dorpjes blijken sterker dan gedacht

Onderzoek: Jongeren trekken niet per se weg uit de periferie

Hoezo leegloop? Leg je krimpgebieden onder het vergrootglas, dan blijken er nogal wat dorpjes te zijn met veel bedrijvigheid waar jongeren níet massaal wegtrekken. Ze zijn economisch vitaler dan op het eerste gezicht verwacht, concluderen onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Ze vergeleken de positie van kleine kernen met de rest van Nederland, en de meer perifere gebieden met het westen. Sombere beelden over sluitende scholen, winkels en bibliotheken deden vermoeden dat dorpen - zeker ver van de steden - in sociaal-economische ontwikkeling achterblijven als gevolg van vergrijzing, bevolkingskrimp en de economische crisis. Maar de situatie in de dorpen ligt 'genuanceerd', met ook aanzienlijke onderlinge verschillen.

Naarmate dorpen verder van de Randstad liggen, neemt over het algemeen de groei af. Maar juist in de periferie, aan de randen van Nederland, is de werkgelegenheid in de 685 kleinere kernen (tot tweeduizend woningen) relatief sterk toegenomen. Daar groeide het aantal banen - exclusief landbouw - tussen 2000 en 2011 met bijna 22 procent. In dorpen dichtbij de Randstad was dat gemiddeld 12 procent, in heel Nederland 14 procent. Én 'er is in die kleinere dorpen geen sprake van een bovengemiddeld vertrek van jongeren', schrijven de onderzoekers in het economisch vakblad ESB.

Waar dat exact aan ligt, moet nog nader onderzocht worden, licht Eric Koomen, verbonden aan de Vrije Universiteit, toe. Mogelijk groeit het aantal banen in de recreatiesector of is de registratie van werk veranderd. Het kan ook te maken hebben met een groeiende populariteit van cottage industries, vaak creatieve bedrijfjes aan huis die hun producten afzetten in een groot gebied en dus krimpbestendig zijn. In de Friese gemeente Dongeradeel en het Groningse De Marne werden in 2012 zo'n 350 van die huisbedrijfjes geteld.

Qua voorzieningenniveau varieert de situatie eveneens. Dorpen in de Randstad hebben het aantal winkels en scholen meer zien dalen dan kleine kernen daarbuiten. Maar al met al is in grotere kernen het aantal winkels en huisartsen per duizend inwoners hoger dan gemiddeld in Nederland. De echte verschraling beperkt zich tot het vertrek van banken en het weghalen van pinautomaten.

Toch waarschuwt Femke Daalhuizen van het Planbureau voor de Leefomgeving dat er een kritische grens is. "Het heeft geen zin krimp te bestrijden, maar wel om die te begeleiden."

Die begeleiding zou volgens haar gericht moeten zijn op de kwetsbaarsten: kinderen en ouderen. "Voor hen heeft het grote gevolgen als de school sluit of zorg aan huis problematisch wordt." De inzet van schoolbussen en ambulante dienstverlening kan dorpen leefbaar houden voor jonge gezinnen en ouderen, suggereren de onderzoekers.

Nu de overheid zich terugtrekt, zijn vooral dorpsbewoners meer op zichzelf aangewezen. Hoe zelfredzaam ze zijn, onderzocht het SCP in een vandaag gepubliceerde studie. Daaruit blijkt dat de meeste dorpsbewoners hun vrienden vooral buiten het dorp hebben, maar wel tientallen dorpsgenoten goed kennen. Bepaalde dorpelingen blijken kwetsbaar; 75-plussers hebben minder sociale contacten. Een van de aanbevelingen in het onderzoek is dan ook om sociale netwerken uit te breiden.

Dorpsbewoners boven de 75 blijken kwetsbaar

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden