Dorp in Nigeria kiest geld boven schoonmaak

Vervuiling en illegale olieraffinaderijen in de Nigerdelta. Beeld ANP

Bewoners van Bodo denken dat er met olievervuiling meer geld is te verdienen. Ze willen dat de schoonmaak stopt.

Het Nigeriaanse vissersdorp Bodo is nog net zo besmeurd met olie als twee jaar terug, toen de dorpelingen een overeenkomst sloten met Shells dochterbedrijf SPDC. Internationale schoonmaakbedrijven gingen aan de slag, maar werden verjaagd door bewoners. In twee rechtszaken eisen dorpelingen dat de schoonmaak definitief wordt gestaakt, zegt voorzitter Inemo Samiama van Bodo Mediation Initiative. Het door de Nederlandse overheid ondersteunde bemiddelingstraject was tot 2015 succesvol, maar is veranderd in een 'een helse tocht' met achter elke bocht een nieuw conflict.

Samiama zegt het als selfmade- diplomaat liever niet, maar moet het toch kwijt. "Ik kom zelf uit de Nigerdelta. Dit zijn mijn mensen. Maar ik sta versteld als ik hoor wat ze zeggen. Ze eisen geld in plaats van een schoonmaak. En wat doe je als het geld op is, vraag ik ze. Dan ga je dood aan de milieuschade." Samiama merkt op dat een minderheid van de bevolking zo dwars ligt. Maar als de rechtszaken niet eind deze maand zijn ingetrokken, begint de rechtbank van oliestad Port Harcourt een lang reces en gaat er weer een zomer voorbij.

Op het rivierwater rond Bodo, een gemeenschap van zo'n 60.000 mensen, zie je de plakken olie van grote hoogte liggen. Langs de oever liggen bootjes. Van vissers die het nu met giftig water moeten doen en van oliedieven. Vanuit de helikopter zijn illegale raffinaderijen te zien. Kale plekken in het groen, met bruine vaten en oliesporen. Geen mensen, die komen pas als het donker wordt.

Spanningen in de gemeenschap

De troep bij Bodo, ontstaan door onopzettelijke lekkages van Shell in 2008, had allang weg kunnen zijn, zegt Samiama, die verbonden is aan meerdere milieuorganisaties. In het Bodo-project werkte hij met speciaal gezant Bert Ronhaar, oud-ambassadeur in Nigeria. Samen kregen zij de partijen aan tafel, ondanks de wederzijdse achterdocht. De overeenkomst in 2015 was een triomf. Minister Ploumen zei te hopen dat het project een voorbeeld kon zijn voor andere olieconflicten. In Bodo kregen 400 jongeren een opleiding met baangarantie: gecertificeerd olieopruimer.

"Daarna ging het mis", zegt Samiama. "De aannemers werden weggejaagd. Het duurde acht maanden om iedereen weer aan tafel te krijgen." Samiama wijt het aan spanningen in de gemeenschap.

Geld speelt een grote rol. Bewoners denken dat er meer valt te verdienen aan de vervuiling. Dat zorgt voor grote problemen, zeggen Shell en Samiama. Begin 2015 betaalde Shell 55 miljoen pond schadevergoeding na een uitspraak van een Britse rechter. Wie over de vervuiling had geklaagd, kreeg extra. Anderen kregen dus minder. "Het geld heeft een negatief effect gehad op het mediationtraject", zegt Samiama. "De dorpelingen raakten eraan gewend dat ze geld verdienen met vervuiling."

"Ze zien het als een bezit dat rendement oplevert", zegt Precious Okolobo van Shell. Vorige week vroeg de lokale koning van Bono opnieuw om cash voor veilige toegang van de aannemers, zegt hij. Shell noemt de situatie pijnlijk en zegt dat ze de bewoners niet kunnen dwingen. Bodo Mediation Initiative bracht in 2016 verslag uit en noemde gebrek aan leiderschap in Bodo een probleem. Het persoonlijk belang zou er voor de gemeenschap gaan.

"Bodo is een heel klein stukje Nigerdelta. Het ligt in Ogoniland, waarvan de schoonmaak 25 jaar kan duren en waarvoor een fonds met 1 miljard dollar gevuld moet worden. Het risico van nieuwe vervuiling is reëel. Daar hebben wij geen oplossing voor", erkent Samiama. Alle kreekjes staan met elkaar in verbinding en voeren de vervuiling van elders aan. Ook zijn de vele vernielingen nog altijd niet te stoppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden