Doris Day is meer dan een tuttebol, ze is een spannende voorloper van de moderne vrouw.

Fris en vrolijk, degelijk en kuis, as American as apple-pie. Actrice Doris Day is altijd beschreven als het gezellige buurmeisje waar je van op aan kunt. De vorige week verschenen dvd-box Doris Day Collection onderschrijft dat weliswaar, maar toont tevens een andere kant van haar imago: stoer, eigenwijs, geëmancipeerd.

In 'Please Don't Eat the Daisies' (1960) is upperclass huisvrouw Kate Mackay (Doris Day) gestressed in haar slaapkamer in de weer met schoenen, mascara en parfum. Tenslotte trekt ze haar avondjurk aan met een gigantische bloem op de boezem. Een van haar vier zoontjes vraagt ze de rits dicht te trekken. Dat gaat maar net. “Hoe zie ik er uit?“ wil ze weten. “Alsof je borsten hebt“, roept een van de jochies en schatert. Kate trekt een gezicht en stuurt het stel quasi boos de kamer uit. Dit is Doris Day ten voeten uit. Een dame, maar altijd in voor een grap ten koste van zichzelf.

Vanaf haar entree in Hollywood, eind jaren veertig, tot aan haar onofficiële pensioen in 1968 is Doris Day een publiekslieveling geweest: een van de populairste en best betaalde actrices van haar tijd. Haar imago? Niet zo aanhankelijk als Marilyn Monroe, zo fataal als Rita Hayworth, zo ongenaakbaar als Lauren Bacall of zo dominant als Elizabeth Taylor. Doris Day is de ongecompliceerde vrouw met de zakelijke tred, de stijlvolle maar hooggesloten jurken, praktische kapsels en rappe tong. Een leuke meid met wie je kunt lachen.

Neem 'Young Man with a Horn' (1950), over de grillige loopbaan van een eigengereide jazztrompettist (gespeeld door Kirk Douglas). Terwijl Lauren Bacall, gehuld in sexy satijn, vanachter haar sigarettenrook mysterieuze blikken werpt (en de musicus binnen de kortste keren om haar vinger heeft gewonden), stapt Day in degelijke mantelpakken de swingende nachtclubs binnen en kwettert er monter op los. Zij zal voor de trompettist een trouwere vriend blijken dan haar mooie rivale. Een dame of niet, Doris Day is one of the guys. In 'Please don't Eat the Daisies' zegt Kate's echtgenoot (David Niven) zelfs eens: “Je gebruikt een typisch vrouwelijke list en dat staat je helemaal niet.“

Doris Day, inmiddels 81 jaar, heeft zich herhaaldelijk verzet tegen het imago van opgeruimde meid die met geboende wangen deugdelijkheid belichaamt. Veelzeggend is de titel van een televisiedocumentaire uit 1989 waarin ze zich liet interviewen: 'I Don't Even Like Apple Pie'. Daarin relativeerde ze haar zonnige verschijning met de serie treurige gebeurtenissen in haar leven, halverwege jaren zeventig ook vastgelegd in het boek 'Doris Day: Her Own Story'.

Het ernstige auto-ongeluk dat haar op haar veertiende beroofde van haar toekomstdroom als danseres. Haar eerste huwelijk, op haar zeventiende, met een agressieveling en het tweede dat ook heel snel strandde. En haar huwelijk met producent Marty Melcher die na zijn dood haar aanzienlijke kapitaal bleek te hebben verkwanseld.

Maar haar verzet heeft weinig effect gehad. Iemand die de roddelpers niets te bieden heeft, die van het berustende 'Que sera, sera' haar lijflied maakte en het tweede deel van haar leven geheel heeft gewijd aan de opvang van zwerfhonden ('vondelingen') komt natuurlijk niet gemakkelijk af van het brave beeld.

De mooiste verrassing in het dvd-pakket is dan ook een ogenschijnlijk buitenbeentje: 'Love Me or Leave Me' (1955). In dit melodrama over het leven van zangeres Ruth Etting speelt Day een derderangs zangeres die door bemiddeling van manke onderwereldfiguur Marty Snyder (een mooie rol van James Cagney) op Broadway belandt en furore maakt. Terwijl hij geniet van het fortuin dat hem door hun huwelijk ten deel valt, verzet zij zich steeds meer tegen de afhankelijke rol die hij haar toebedeelt. Ze wil onafhankelijkheid.

Er is iets merkwaardigs aan de hand met Doris Day in deze film. Haar welbekende stralend witte tanden gaan schuil achter hangende mondhoeken, cynisch gemompel en glazen whisky (jawel!). En 'Ten Cents a Dance' past haar al helemaal niet. Ruth Ettings prachtige liedje hoort bij een goedkoop meisje van plezier, met een te laag decolleté, afgekloven nagels en een wanhopige blik in de ogen. Niet bij een mooi gekapte dame in een kekke nachtcluboutfit.

Ondanks deze glamouraanpak kreeg Day, die vooraf had getwijfeld of ze wel vulgariteit kon spelen, post van fans die zich kwaad maakten over die slempende 'obscene vrouw' in krappe jurkjes. Day beantwoordde elke brief persoonlijk, daarmee haar imago van good girl onmiddellijk herstellend.

Maar is Doris Day dan alleen maar een saaie, degelijke tuttebol wier keurige reputatie voorop staat? Integendeel. Wie de films in het pakket bekijkt, valt op hoe stoer, eigenwijs en geëmancipeerd de Doris Day-vrouwen eigenlijk zijn, hoe weinig ze zich voor hun succes afhankelijk maken van de (seksuele) goedkeuring van mannen. Dat streven naar onafhankelijkheid in 'Love Me or Leave Me' loopt als een rode draad door haar oeuvre. Niet voor niets is de westernmusical 'Calamity Jane', over de schietgrage vrouwelijke outlaw Day's persoonlijke favoriet.

In 'Please don't Eat the Daisies' pareert huisvrouw Kate de grotestadscarrière als theatercriticus van haar man met haar eigen succes bij het plaatselijke amateurtoneel. In 'Love Me or Leave Me' snauwt Ruth tegen een handtastelijke man: “Niet doen, niet bij míj.“ En wanneer circusdirecteursdochter Kitty in 'Billy Rose's Jumbo' (1962) zich realiseert dat ze de nieuwe trapezewerker wel ziet zitten, klimt ze gewoon achter hem aan de hoogte in.

Bij Doris Day-personages geen flirterige dommigheid of dubbelzinnig gedraaikont. Tegenover mannen zijn deze vrouwen praktisch en direct en ze maken een afweging tussen romantiek en ambitie. Dat aspect van haar imago werd mooi uitgebuit in haar latere zedenkomedies die ze met onder meer Rock Hudson maakte. Daarin draaien vrouwen en mannen eindeloos om elkaar heen. Dat is niet alleen spannende hofmakerij. Er staat meer op het spel: hun beider gekoesterde vrijgezellenleven, of hun carrière. Dat geldt voor haar net zo goed als voor hem.

In de heerlijk malle komedie 'Glass Bottom Boat' (1966) speelt Day een alleenstaande vrouw, die zo tevreden is met haar werk en een huis vol dieren dat ze nauwelijks op een man zit te wachten. Tenzij hij écht leuk is en écht zijn best doet.

Zo bezien wordt Doris Day, ogenschijnlijk dat symbool van jaren-vijftig-optimisme en -conservatisme, een spannende voorloper van de moderne vrouw die meer wil dan een aanrecht en een paar mannenschouders.

Natuurlijk had de dvd-box meer titels mogen bevatten dan de luttele vijf (van de 39 films die Day maakte) en natuurlijk waren klassiekers als 'The Man Who Knew Too Much' en 'Pillow Talk' een mooie aanvulling geweest. Maar zelfs deze bescheiden collectie biedt mogelijkheden Doris Day's oeuvre en imago eens met net andere ogen te bekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden