Dopingjacht is een kansloze loterij

In Sotsji werd het record dopingcontroles weer verbroken. Maar het aantal positieve testen blijft nihil.

Toen de Olympische Winterspelen in Sotsji over de helft waren en geen sporter was betrapt, noemde het IOC het antidopingprogramma succesvol. Dezelfde verklaring werd gegeven na de sluitingsceremonie, toen zes positieve gevallen waren geregistreerd.

Zo gaat het al decennia lang. Als niemand op doping is gepakt, wordt dat gebracht als bewijs dat de controles zo goed zijn dat sporters niet meer naar verboden middelen durven grijpen. Worden daarentegen verboden sporen gevonden, dan is dat de bevestiging van de onfeilbaarheid van het controlesysteem. Terwijl elke sporter die kwaad wil, kan grijpen naar middelen die niet zijn te traceren.

Dat is de afgelopen jaren wel gebleken uit al de bekentenissen in het wielrennen en in Amerikaanse rechtszaken. Over een falend systeem gesproken: grote vissen als Lance Armstrong en Marion Jones gleden honderden malen met een lijf vol verboden medicamenten door de mazen van het controlenet. En met hen ontelbare kleintjes

Net als Londen met de Olympische Spelen, vestigde Sotsji met de Winterspelen in de dopinglabs nieuwe records. Onder het traditionele adagium sneller, hoger, sterker werden in Rusland 2667 controles uitgevoerd, ruim 500 meer dan vier jaar eerder. In Londen ging het om ruim 5000 testen, tegenover 4770 in Peking. Maar leveren die recordinvesteringen ook records op waar het effectiviteit betreft?

Objectief valt dat moeilijk te meten in deze duistere wereld. Dopingjagers geven liever niet toe dat ze achter de feiten aanlopen omdat er steeds nieuwe middelen op de markt komen die zij niet kunnen vinden. En zij die zich insider noemen in de wereld van list en bedrog schatten dat veel meer dan de helft van de medailles met hulp van prestatiebevorderende middelen wordt gewonnen.

Tijdens de Olympische Spelen van Mexico-Stad in 1968 werd voor het eerst op doping gecontroleerd. Sindsdien zijn bijna 27.000 testen gedaan die 114 betrapte sporters hebben opgeleverd. Een rendement van geen half procent. Tijdens Winterspelen werden sinds Grenoble 1968 10.450 controles gedaan en 28 sporters betrapt. Een nog kleiner rendement.

Tot troost van de controleurs: van 2002 tot en met 2008 was sprake van een verhoogd aantal positieve gevallen. Daarna zette bij de Zomerspelen een daling in.

Ook buiten de Spelen is een kostbaar maar falend controlesysteem opgetuigd. Een werkgroep van het Wereld Anti-Doping Agentschap (Wada) trok in 2012 uit een onderzoek naar 'gebrek aan effectiviteit van testprogramma's' vernietigende conclusies. Ondanks de verveelvoudiging van budgetten is sinds 1984 geen enkele vooruitgang geboekt in het dopingvrij maken van de sport. Het aantal positieve testen is al die tijd onder één procent gebleven.

Zelfs Dick Pound, de eerste directeur van Wada, zegt dat het testsysteem vier van de vijf gedrogeerde atleten vrijuit laat gaan. Een lage schatting, en de enige reden dat hij die doet is om te pleiten voor meer geld. Wada werkt met een jaarbudget van 27 miljoen dollar.

In 2012 werden wereldwijd 267.645 stalen geanalyseerd en daarmee honderden miljoenen dollars in een kansarme loterij geïnvesteerd. Een urinecontrole kost 300, een bloedcontrole 1000 dollar. En nu edelgassen in opkomst zijn, wordt ook over ademtesten gesproken.

Grote sportevenementen stellen hun (sponsor)inkomsten bij voorkeur veilig met het verkopen van schone sport. Het enige wapen dat ze echter tegen doping kunnen inzetten, is roepen om meer geld, meer en betere controles en strengere straffen. In de nieuwe Wada-code die in 2015 ingaat, zijn schorsingen voor zware dopingovertredingen verdubbeld van twee naar vier jaar. Wie samenwerkt met artsen of coaches die eerder zijn veroordeeld, riskeert een schorsing van twee jaar. Daarmee is de blik verbreed naar de begeleidingsteams.

Bovendien wordt de verjaringstermijn van acht jaar verlengd: tien jaar lang zitten sporters straks in onzekerheid of er tijdens nieuwe analyses alsnog iets bij ze wordt gevonden. En moeten sportliefhebbers leven met een alsmaar herschreven geschiedenis waar het uitgereikte medailles betreft.

Volgens IOC-voorzitter Thomas Bach mag de strijd tegen doping geen limieten kennen, in financiële noch praktische zin. Toch beweerde de Duitse dopingonderzoeker Perikles Simon voor Sotsji dat 60 procent van de deelnemers verboden middelen gebruikt, in alle sportdisciplines. "Een recordaantal tests is niets nieuws, bij alle Olympische Spelen gaan die aantallen omhoog", aldus Simon. "Wat we nodig hebben is een record aan efficiëntie."

Dat zal er volgens de professor niet komen. Tijdens de internationale sportconferentie Play the Game van vorig jaar liet hij samen met Walter Palmer, leider van de internationale belangenorganisatie voor sporters UNI Sport Pro, met statistieken zien dat het huidige onderzoeksysteem faalt. De kans op positieve gevallen is vrijwel nihil en zal dat blijven.

"Nog meer controles, nog meer geld, het is zinloos", zei Simon. "Als ze eindelijk dicht bij het opsporen van een nieuw product zijn, is er al iets nieuws in omloop. Controles tijdens wedstrijden blijken ook nog vier keer zo effectief als controles buiten de wedstrijden. Waarom dan nog out-of-competition-controles? Ze werken niet."

Russen doen het op xenon
Zowel vlak voor als vlak na de Olympische Winterspelen in Sotsji berichtte de Duitse tv-zender WDR over vermoedelijke prestatiebevorderende middelen die door Russische sporters worden gebruikt en bij dopingcontroles niet te vinden zijn.

In het eerste geval ging het om Full Size MGF, een groeihormoon dat twee keer sneller zou werken dan een normaal spierversterkend middel. In een reportage was te zien hoe een Russische wetenschapper een undercoverjournalist voor 100.000 euro een kuur aanbood waarmee een sporter in korte tijd voor de Winterspelen kon worden klaargestoomd. Vlak na de Winterspelen berichtte de WDR over xenon, een edelgas dat niet alleen het licht van koplampen versterkt, maar ook het duurvermogen van sporters zou verhogen. Door het inademen van xenon zou de aanmaak van epo worden gestimuleerd en daarmee de aanmaak van rode bloedcellen.

Het middel waarmee Russen onder de radar vliegen zou vanaf de Olympische Spelen van 2004 in zwang zijn en het gebruik zou worden aangemoedigd door het Russische ministerie van sport. Vladimir Oejba van het Federale Medisch-Biologisch Agentschap (FMBA) in Moskou geeft het gebruik toe. "Xenon is een gas dat niet op de dopinglijst staat en niet schadelijk is voor de gezondheid", zo wimpelt hij alle kritiek af. Wada stelt een onderzoek in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden