Doping analyse / Loopband is iets anders dan arena

Professor dr. Harm Kuipers gelooft niet in beter presteren door middelen als testosteron en epo. Waarom zweren mensen uit de praktijk er wél bij en daalt het niveau na strengere controles?

Aan de vooravond van de Olympische Spelen in 2000 bagatelliseerde Kuipers, autoriteit op gebied van onderzoek naar effecten van dopinggeduide middelen, tijdens het Nationale Dopingdebat de invloed van groeihormonen en vooral epo op sportprestaties. Het effect berust vooral op suggestie.

Daar moest oud-wielrenner en schrijver Peter Winnen hard om lachen. ,,Het betoog van Kuipers bewijst hoe gigantisch groot de kloof is die gaapt tussen de beleidsmakers en de mensen in het veld’’, hield hij zijn gehoor voor.

,,Epo was bepalend voor het wielrennen vanaf eind jaren tachtig. Het was de aanzet tot de machinatie in de sport, het middel werd allesbepalend voor de uitslagen. Dat was geen kwestie van een procentje, waarmee Kuipers nu komt.’’

Het verschil tussen wetenschapper en praktijkman duikt ook nu weer op. Verrichtte Floyd Landis zelf het wonder in de Tour de France, of presteerde de Amerikaan zo goed door lichaamsvreemd testosteron?

Kuipers hield het zaterdag in Trouw op het eerste, want van testosteron ga je, zeker binnen een dag, geen meter harder fietsen. Dr. Shalender Bhasin, vooraanstaand onderzoeker naar testosteron aan de universiteit van Boston, noemt de verhalen over de wonderlijke werking zelfs ’folklore’. De stimulerende werking is immers niet wetenschappelijk bewezen. Wielerarts Berend Nikkels beweert in het Algemeen Dagblad echter het tegendeel: ,,Testosteron werkt binnen een halve dag en is een dag of drie aantoonbaar voor controleurs. Je gaat er ontzettend hard van fietsen.’’

Dat er een kloof ligt tussen wetenschap en sportveld, is duidelijk. De wetenschappelijke ontkenning past bovendien in het wereldwijde ontmoedigingsbeleid op het gebied van doping. Niet alleen daarom was de sport lang argwanend over wetenschappelijk onderzoek. Inspanningen op de loopband in een lab zijn onvergelijkbaar met presteren in de arena, waar diepere krachten worden vrijgemaakt.

Waar het gaat om lichaamseigen testosteron en nandrolon is er een complicerende factor. Hun werking is niet abstract, zij worden beïnvloed. De ’natuurlijke’ balans van 1:1 tussen testosteron en epitestosteron kan (licht) variëren door gebruik van alcohol, voedsel, stress, zware inspanningen en seks.

Ook wijkt de natuurlijke balans soms af. Daarop rust mede de verdediging van Landis. Maar als dat bij de Amerikaan zo is, zou dat uit testen van afgelopen jaren bekend zijn. Bij Landis zou een verhouding van 11:1 zijn gevonden, waar 4:1 de grenswaarde is.

Volgens de ’suggestietheorie’ van Kuipers kunnen testosteron en epo van de dopinglijst af. Maar sinds adequate tests zijn ontwikkeld om het gebruik van deze middelen op te sporen, is in veel sporten het niveau gedaald.

De afgelopen Tour de France toonde dat aan, zij het inderdaad niet wetenschappelijk. In jaren was het presteren van de renners niet zo grillig, de ’machinatie’ was weg. Niemand, zeker de winnaar niet, kon drie weken domineren.

Atletiek lijkt de grenzen van ontwikkeling te hebben bereikt, op veel onderdelen al vóór de eeuwwisseling. Het niveau ligt daar nu zelfs beduidend lager dan in de jaren tachtig en negentig.

Een dreigende revolutie op de sprint werd in 2003 de kop ingedrukt met de ontdekking van de designer steroïde THG. Dit soort steroïde is eenvoudig te ontwikkelen, en het kost veel hoofdbrekens om het bij controles te vinden.

Hier werken wetenschap en praktijk nauw samen, waardoor nieuwe fenomenale prestaties met argwaan worden bekeken. Zoals dat gebeurde met Landis toen hij als een feniks uit de as herrees. En bij recente wereldrecords op de 100 meter waarover die andere Amerikaan, Justin Gatlin, nu is gestruikeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden