Doorstart dankzij hiphop

Een halve eeuw geleden scoorde James Brown zijn eerste hit: Please, please, please. Hij maakte rhytm-and-blues tot soul, droeg bij aan funk en hiphop. Maandag overleed hij op 73-jarige leeftijd.

De in de Kerstnacht overleden James Brown had zowel een strafblad als een enorme muzikale staat van dienst.

Hij was één van de belangrijkste figuren uit de soul en medegrondlegger van de funk. Een invloedrijke vernieuwer die zichzelf ronkende titels gaf als Mr. Dynamite, Soulbrother Number One, The Godfather of Soul, The Creator en The Hardest Working Man in Show Business, dit omdat driehonderd keer per jaar optrad.

Zondag werd hij opgenomen in het ziekenhuis in Atlanta vanwege een longontsteking. De verwachting was dat hij binnenkort weer zou optreden, maar hij overleed dezelfde nacht aan hartfalen.

Brown werd in 1933 geboren in Barnwell, South Carolina als zoon van een pompstationbediende. Hij poetste schoenen, plukte katoen en werd op zijn zestiende veroordeeld wegens een overval. Na drie jaar in de jeugdgevangenis en mislukte pogingen om als bokser en honkballer aan de pak te komen, dook hij begin jaren vijftig in de muziek, eerst bij een gospelgroep en later in de R & B-groep The Famous Flames. In 1956 scoorde hij zijn eerste hit met het gospelachtige ’Please, Please, Please’ en twee jaar later werd hij nog bekender door ’Try Me’.

Met hard werken ontwikkelde Brown zijn theatrale shows, waarin hij meermalen van kostuum wisselde. Hij leerde hoe hij zijn publiek met zijn charisma en energie in extase kon brengen. Brown stelde zich op als een voorzanger in een kerk en met vraag en antwoord en zijn roepende vocalen zweepte hij het publiek op.

Hij was een soulman en een showman: soms zakte hij door de knieën en kon pas verder zingen als een bandlid een paarse cape over hem heen legde, waaruit hij kracht putte. Zijn muzikanten legde hij een strenge discipline op. Zo zaten in zijn danspasjes codes die als aanwijzingen dienden in de improvisaties. Wie die miste betaalde een boete. Het album ’Live at the Apollo (1962) was de eerste langspeelplaat waarvan ruim een miljoen werden verkocht. ’It’s a Man’s Man’s Man’s World’ was een hit in 1966.

Brown droeg bij aan de overgang van R & B naar soul, en was de belangrijkste artiest in de ontwikkeling van de funk. Op ’Papa’s Got A Brand New Bag’ uit 1965 kwam hij als eerste met dit nieuwe geluid, wat een muziekrevolutie betekende. In het ophitsende ritme lag de nadruk op de eerste tel, The One, en de hele band kwam in dienst te staan van het ritme en de groove. Het gaf een frisse wending aan de muziek die toen in een sleur was geraakt. De volgende single ’I Got You (I Feel Good)’ werd een nog grotere hit.

Brown trok jonge muzikanten aan zoals saxofonist Maceo Parker en bassist Bootsy Collins. Met de percussief spelende Collins richtte hij zich steeds meer op het ritme, wat klassiekers opleverde als ’(Get Up I Feel Like Being a) Sex Machine’ (1970).

Zijn funk was de soundtrack voor het groeiend bewustzijn bij de gefrustreerde zwarte bevolking. Al rond 1963 werd Brown de leidende figuur in de zwarte popmuziek en op politiek en sociaal vlak had hij een grote invloed op zijn publiek. Hij liet zien dat zwarten alles konden bereiken. Zo had hij zijn eigen muziekuitgeverij, radiostation, vastgoed en restaurantketen Soul Food.

Hij kon conservatief klinken, zoals in ’America is my home’ in 1968, maar kwam datzelfde jaar met ’Say it Loud, I’m Black and I’m Proud’¿’ wat de slogan van een hele generatie werd.

Vanaf midden jaren zeventig begon hij te kwakkelen en zichzelf te herhalen. Zijn impact nam af, ook door de opkomst van disco. Totdat een decennium later zijn breakbeats ontdekt werden als basisritme van de hiphop. Brown werd de meest gesamplede artiest ter wereld. Tevergeefs probeerde hij daar op in te haken met hiphopalbum ’I’m Real’ (1988). Wel had hij nog een hit gehad met ’Living in America’ (1986). Maar naast artistiek ging het ook persoonlijk bergaf met Brown. Wegens illegaal wapenbezit, poging tot doodslag en mishandeling van zijn derde vrouw werd hij in 1988 gearresteerd, na een opzienbarende politieachtervolging op de snelweg. Hij werd veroordeeld tot zes jaar, maar kwam wegens goed gedrag in 1991 vrij. Vlak daarna speelde hij op het North Sea Jazz-festival.

Ook deze zomer trad hij nog op in Nederland, in het Amsterdamse Paradiso en in Ahoy’, op zijn 73-ste, leunend op zijn band maar gedreven en nog altijd een rasentertainer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden