Criminele geldstromen

Doorgeslagen fraudejacht bij banken treft goede doelen

null Beeld Mart Veldhuis
Beeld Mart Veldhuis

Vrijwillige bestuurders van kleine goede doelen moeten soms betalingen op hun persoonlijke bankrekening verantwoorden aan de bank, als controle op witwassen.

Dirk Waterval

Banken richten zich in hun uitgebreide jacht op fraude en criminele geldstromen onder klanten ook op individuele bestuurders van kleine goede doelen of andere stichtingen. Dat gebeurt bijvoorbeeld als zo’n goed doel ooit negatief in het nieuws is gekomen.

In zulke gevallen kunnen bestuursleden van goede doelen vragen krijgen over kleine transacties op hun persoonlijke bankrekening, bijvoorbeeld over een investering van 10 euro in cryptomunten. Ook kunnen banken hen vragen naar hun reisbewegingen, die bankmedewerkers aflezen aan de locaties waar de klant heeft gepind.

Vrijwilligers worden overladen met vragen

Dit soort klantcontroles zijn het gevolg van de strenge anti-witwasregels waar banken aan moeten voldoen. Het was al bekend dat veel stichtingen, goede doelen en kerken daar last van hebben. Zij draaien vaak op vrijwilligers, en klagen al langer dat zij worden overladen met vragen over de jaarrekeningen, uittreksels en identiteitsbewijzen en over donaties.

Maar banken blijken dit soort onderzoeken dus ook te verleggen van stichtingen naar de persoonlijke rekeningen van de bestuurders. Dat gebeurde onlangs bijvoorbeeld bij de vrijwillige bestuurders van Stichting Israa, een kleine organisatie die onder meer geld inzamelt voor weeskinderen in vluchtelingenkampen in Gaza.

Bestuursleden moesten aan ABN Amro uitleg geven over kleine betalingen, die zij verspreid over de afgelopen tien jaar soms gewoon van hun moeder of een ex-partner hadden gekregen. Secretaris Anne Jellema van Israa moest de bank bovendien vertellen waarom ze een tijdje geleden naar Qatar en Palestina was geweest. In dat eerste land was ze voor een handelsmissie met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, legt ze uit. In Palestina was ze om een marathon te lopen.

In het belang van ‘een integer financieel systeem’

ABN Amro mag niet op persvragen over individuele klanten ingaan. Wel zegt een woordvoerder van de bank te begrijpen dat klanten de klantcontroles als belastend of onprettig kunnen ervaren. “Onze mensen worden erop getraind om dit proces zo soepel en klantvriendelijk mogelijk uit te voeren.” De bank vraagt om begrip van klanten dat de controles in het belang zijn van ‘een integer financieel systeem’.

Anne-Floor Dekker van vrouwenrechtenplatform Wo=men, waar verschillende goededoelenorganisaties bij zijn aangesloten, herkent het verhaal van Stichting Israa maar al te goed, zegt ze. “Ik durf zelfs wel te stellen dat het de bestuurders overkomt van bijna alle kleine organisaties die bij ons zijn aangesloten.”

Dekker begrijpt wel, zegt ze, dat banken zich ook maar aan de regels houden zoals die nu gelden. “Maar voor de bestuurders zelf is het ontzettend schrikken als zij ineens van alles moeten aanleveren over hun persoonlijke leven.” Ook Goede Doelen Nederland weet dat dit speelt, zegt een woordvoerder, al heeft de koepelorganisatie geen zicht op hoe vaak het voorkomt.

Negatieve signalen

Helène Erftemeijer, sectorcoördinator anti-witwassen van de Nederlandse Vereniging van Banken, zegt dat banken nu eenmaal verplicht zijn om ook individuen te controleren als er negatieve signalen binnenkomen over de stichting waar zij als bestuurder actief zijn.

Overigens zijn de banken zelf ook niet blij met de rigoureuze manier waarop zij nu verplicht zijn om klanten te onderzoeken. Daarom zijn zij gesprekken gestart met onder meer toezichthouder De Nederlandsche Bank en vertegenwoordigers uit de goededoelensector. De banken willen de klantonderzoeken graag gerichter maken, zegt Erftemeijer. “Dat moet zorgen voor minder onnodig werk vanuit de bank, minder indringende vragen aan klanten en minder vals alarm.”

Lees ook:

Jacht op witwassers met ‘sleepnet’ dupeert de gewone rekeninghouder

Door de jacht van banken op criminele geldstromen lopen de kosten en wachttijden bij het openen van een bankrekening op. Nu komen daar ook privacyzorgen bij.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden