Opinie

Doorbreek het zwijgen over racistisch gedrag van politie

Agenten en leden van de Mobiele Eenheid (ME) op straat in de Haagse Schilderswijk waar begin deze maand rellen uitbraken.Beeld anp

Geweldsmisbruik en racisme door de politie worden steevast toegedekt, stelt René Danen. Om het vertrouwen in de politie te herstellen, moet een burgerraad toezicht gaan houden.

Er heerst een zwijgcultuur omtrent racisme en geweldmisbruik bij de politie. In deze krant stelde publicist Ibrahim Wijbenga vorige week dat er geen sprake is van racisme bij de politie (Trouw, 11 juli). Zijn betoog sloot naadloos aan bij de omerta die in Nederland heerst over misstanden bij de politie. Afgelopen weken waren hiervan diverse voorbeelden.

Hoe het werkt was bijvoorbeeld te zien nadat de Arubaan Mitch Henriquez tijdens zijn arrestatie was gewurgd door politieagenten. De rijen in Den Haag sloten zich meteen.

Het Openbaar Ministerie bracht zelfs een foutief persbericht uit. Henriquez zou 'onwel' geworden zijn in een politiebusje. Pas toen videofilmpjes van omstanders aantoonden dat politie en OM gelogen hadden, werd het verhaal bijgesteld. Maar burgemeester Jozias van Aartsen weigerde vervolgens op jongerenzender FunX te spreken van 'politiegeweld'. Op een persconferentie daarna ontkende hij ook andere misstanden: "Racisme bestaat niet binnen het Haagse korps en ook niet binnen de Nederlandse politie".

Pas na een week kwam er in de gemeenteraad een voorzichtige verklaring van de burgervader dat ook bij de politie in Den Haag wel eens racisme en excessief geweld voorkomen. Dat was een goede eerste stap. Maar van Aartsen voegde er snel aan toe dat van structurele problemen geen sprake was. Er komt ook geen onafhankelijk onderzoek, zoals Amnesty International had voorgesteld, waarin expliciet onderzocht wordt of discriminatie een rol heeft gespeeld.

De zaak lijkt daarmee afgedaan. De vijf agenten die betrokken waren bij de dodelijke nekklem lopen nog steeds vrij rond. En de politiechef en politici die verantwoordelijk zijn voor de poging om deze zaak in de doofpot te stoppen, zitten nog gewoon op hun plek.

Motoragent
Een vergelijkbare zaak kwam vorige week via De Telegraaf naar buiten. Een man overleed nadat hij in zijn gevangeniscel was overmeesterd door agenten, waarbij volgens getuigen een nekklem werd gebruikt. Ook in deze zaak bracht Justitie in eerste instantie naar buiten dat de gedetineerde een natuurlijke dood was gestorven in het ziekenhuis. En deze week werd ook in Almere duidelijk hoe het werkt.

Op een video is te zien hoe een zwarte jongen van dertien geboeid aan een politiemotor wordt meegesleurd. De agent is niet direct bestraft. In plaats daarvan zegt de politieleiding een 'intern onderzoek' in te stellen, kennelijk in de hoop dat de zaak overwaait. En in dit onderzoek komt vast niet aan de orde of een witte man met stropdas ook op deze manier opgedreven zou zijn door de straten.

Opmerkelijk is ook de reactie van de Nederlandse Politiebond. Die veroordeelt het vernederende optreden van de motoragent niet. De bond spreekt slechts van een 'grijs gebied'.

Het is de zwijgcultuur die uit deze voorbeelden blijkt die racisme en overmatig geweld bij de politie in stand houdt. Het ontbreekt aan democratische controle en gerechtigheid voor de slachtoffers. Ook de Nationale Ombudsman zei vorig jaar dat de politieleiding te snel achter zijn mensen gaat staan. "Agenten schieten (..) snel in de verdediging en zijn geneigd elkaar te dekken", zegt de Ombudsman. "Anders sta je bekend als een matennaaier. Dat doe je dus niet zo snel."

Bovenmatig geweld
Dit beeld werd vorig jaar bevestigd door Haagse oud-agenten in een brief aan de gemeenteraad. Ze melden daarin dat een deel van het politiekorps in de stad zich schuldig maakt aan discriminatie. Volgens de briefschrijvers dekken de agenten elkaar onderling bij de afhandeling van klachten en het opstellen van processen-verbaal. Eerder bleek ook uit een reportage van de lokale zender TV West dat agenten van het Haagse politiekorps zich te buiten gaan aan bovenmatig geweld tegen allochtonen.

En niet alleen in Den Haag zijn er problemen. Antropoloog Sinan Çankaya in Amsterdam en Paul Mutsaers van Tilburg University hebben met onderzoek duidelijk gemaakt dat er op grote schaal sprake is van etnisch profileren en andere vormen van discriminatie bij politieoptreden in Nederland.

Door het stelselmatig wegmoffelen van al dit soort problemen is de laatste jaren een vertrouwensbreuk ontstaan tussen burgers en politie. De politiek kan die band herstellen door de problemen duidelijk te erkennen en te bestrijden met gerichte maatregelen.

Burgerraad
Dat zou bijvoorbeeld kunnen door het instellen van een Burgerraad voor Politiezaken. Deze toezichthouder kan dan bindende uitspraken doen over individuele klachten van burgers over politieoptreden. Daarnaast moet de raad de bevoegdheid hebben om zelfstandig onderzoek te doen. Bijvoorbeeld door mee te lopen met de politie op straat, om te kijken of er sprake is van selectie op huidskleur of afkomst. En bij ernstige incidenten kan de burgerraad direct onafhankelijk onderzoek doen, vergelijkbaar met wat de Onderzoeksraad voor Veiligheid nu doet bij grote rampen.

Instellen van zo'n burgerraad kan een eerste stap zijn om het zwijgen te doorbreken en het vertrouwen in de politie terug te brengen.

René Danen: voorzitter stichting Nederland Bekent Kleur, oud-gemeenteraadslid Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden