Door wie worden de internettrollen aangestuurd?

NRC onthulde afgelopen weekend dat de partij Denk nepprofielen gebruikt om de publieke opinie te beïnvloeden. Beeld ANP

Trollen beheersten afgelopen weekend het nieuws nadat NRC Handelsblad had geschreven dat politieke partij Denk gebruik maakt van nepprofielen. Achter minimaal twintig Facebook- en Twitteraccounts zouden geen echte mensen zitten, maar politici en medewerkers van Denk die tegenstanders aanvielen en probeerden de publieke opinie te beïnvloeden.

Arnout de Vries van TNO doet onderzoek naar internettrollen en is gespecialiseerd in sociale media en veiligheid. Hij ziet het politieke klimaat in Nederland veranderen en verwacht dat campagnes scherper zullen worden.

Beïnvloeden van het debat

“Politici zien de kracht van sociale media. Via Facebook kunnen ze een specifieke boodschap heel gericht op een groep vatbare burgers afvuren. Trollen kunnen helpen om het debat verder te beïnvloeden. Dat gebeurt misschien nu nog niet of nauwelijks. Maar met het internationale speelveld op het internet komt binnenkort wellicht de vraag: als je tegenstanders het doen, en jij je aan je ethische regels houdt, hoeveel invloed heb je dan nog?”

Trollen, accounts die online nepberichten verspreiden of verwarring zaaien, zijn zo oud als het internet. Achter de sprookjesnaam gaat een diffuus en politiek invloedrijk fenomeen schuil. “Een trol kan iemand zijn die via laster het leven van een individu of groep zuur maakt. Hij kan ook worden aangestuurd door een bedrijf of politieke partij met een hoger doel: een boodschap of leugens verspreiden, of het politieke debat beïnvloeden”, zegt de Vries.

“In het geval van Denk ging het om enkele spookaccounts. Internationaal worden sociale bots ingezet, computers die op veel grotere schaal berichten de wereld inslingeren.”

Trollen zijn in de praktijk niet eenvoudig op te sporen. Dat de methoden van Denk wel werden onthuld is volgens de onderzoeker redelijk uniek in het politieke domein. “Trollen zijn ook moeilijk te stoppen, want meestal kom je niet achter de ware identiteit.”

De Vries denkt niet dat veel Nederlandse politieke partijen op dit moment trollen inzetten. “Nederland heeft veel controlemechanismen, zoals het wob-verzoek. Daarmee kunnen we kijken waar het campagnegeld heen gaat. Trollen direct financieren om een campagne te helpen is dus niet aantrekkelijk. We zijn een klein land dat Nederlands spreekt waardoor online campagnes goed te analyseren zijn. Als we een Engelstalig land waren, was het anders geweest door het internationale speelveld.”

Trollfarms

Wel ziet De Vries dat het fenomeen internationaal in de lift zit. Dat kan volgens hem verder overslaan naar Nederland. “Wat er dit weekeinde met Denk gebeurde, kan een voorbode zijn van wat komen gaat.” Zo is er volgens De Vries het sterke vermoeden dat Rusland het debat in Nederland over Oekraïne probeerde te beïnvloeden met internettrollen. Bovendien heb je in Rusland en China volgens de onderzoeker hele ‘trollfarms’: callcenter-achtige zalen vol mensen die op internet het nationale en internationale debat proberen te beïnvloeden.

Ook rond de Amerikaanse verkiezingen zijn sterke vermoedens dat Trump online de publieke opinie op geraffineerde wijze heeft beïnvloed. De Vries: “Accounts die niets te maken hadden met Trump, gingen massaal dingen delen en het over hem hebben. Zo rijst het vermoeden dat dit is geregisseerd en dat sociale bots berichten hebben gedeeld.”

Geert van der Varst, woordvoerder van het PvdA- partijbureau

“Op boze mensen met inhoudelijke argumenten reageren we. Als mensen online gaan schelden of beledigen, is het een ander verhaal. In Amerika is de trend van bots die discussies een bepaalde kant op duwen. Dat zien wij in Nederland nog niet. We houden wel strak in de gaten of berichten automatisch gegenereerd zijn. Wat ons internetteam wel merkte het afgelopen jaar, ook met Denk, was dat bepaalde posts heel vaak werden herhaald. Sommige mensen riepen wel tien keer hetzelfde standpunt. Dat is gewoon spammen, dus dat verborgen we op onze tijdlijn. We zagen ook, bijvoorbeeld op de tijdlijn van partijvoorzitter Hans Spekman, dat tien mensen opeens hetzelfde bericht posten. Dat lijkt dan gecoördineerd. Of een account echt of nep is kunnen we niet checken. Met zo’n tienduizend reacties per week is daar geen beginnen aan.”

Peter Sonneveld, voorlichter GroenLinks

“We hebben geen speciaal beleid tegen trollen, maar soms zien we wel een fake account op Facebook of Twitter voorbij komen voor Jesse [Klaver, red.]. Daar staat dan bijvoorbeeld: “Ik ben Jesse en ik ben voor de bouw van moskees.” Die accounts rapporteren we, zodat ze worden verwijderd. Op onze eigen Facebookpagina hebben we een richtlijn om het netjes te houden. We willen geen geruzie, gescheld of uit de hand gelopen discussies. Op livestreams tijdens meet-ups met Jesse zie je wel eens dat mensen die Jesse of GroenLinks niks vinden heel vaak achter elkaar negatief reageren. Maar dat zijn nog steeds mensen, geen trollen. Wat natuurlijk on¬ethisch was aan het Denk-verhaal, is dat het om nepaccounts ging. Wij zijn eerlijk over wie van het webcare team van Groenlinks reageert. Het is belangrijk dat je weet met wie je te maken hebt.”

Kees Berghuis, hoofd voorlichting Tweede Kamerfractie VVD

“Van internettrollen heb ik niet veel gemerkt. Op het internet is veel te lezen, ik heb geen idee of het dan om echte mensen gaat of om trollen die iets schrijven. Het zal allemaal wel. Wij doen er in elk geval niet aan. Op 16 maart praten we verder.”

Berghuis’ collega Bas Erlings, hoofd communicatie en campagnemanager vult aan: “Tijdens de campagne praten we niet over de campagnestrategie, alleen over inhoud.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden