Door liefde kun je overleven

De Duits-Turkse regisseur Fatih Akin wordt wel vergeleken met Rainer Werner Fassbinder. In zijn nieuwste film zien we zowaar ook Fassbindermuze Hanna Schygulla. En natuurlijk de liefde, de dood en de duivel.

Belinda van de Graaf

’De liefde, de dood en de duivel, daar draait het allemaal om”, vindt Fatih Akin. De meest gelauwerde Duitse regisseur van dit moment is een Turk, geboren en getogen in Hamburg. Na zijn razende meesterstuk ’Gegen die Wand’ – een paar jaar geleden goed voor de Gouden Beer in Berlijn – en zijn swingende documentaire over de Turkse muziekcultuur (’Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul’), is Fatih Akin terug met een mooi, spiritueel getint Duits-Turks drama. ’Auf der anderen Seite’ won vorig jaar in Cannes de prijs voor het beste scenario, en is vanaf vandaag te zien in het filmtheater.

Hij zit op het puntje van zijn stoel. Zijn grote ogen schieten heen en weer. En als hij praat, bewegen al zijn ledematen mee. ’Sorry’, zo begint Fatih Akin het rondetafelgesprek in Cannes, ’sorry dat ik jullie heb laten wachten, maar ik raakte net in een gesprek over voetbal verzeild met Emir Kusturica. We hadden het over Zinedine Zidane. Ik identificeer me niet zo met clubs, meer met individuele spelers, zoals Zidane. Nou ja, en FC Sankt Pauli dan, mijn Hamburgse club. Ze zijn net van de derde naar de tweede divisie gegaan. Ik ben heel blij voor ze.”

Fatih Akin praat gewoon door, aanstekelijk energiek en met een opmerkelijk naturel, zoals we dat kennen van de optredens en dialogen in ’Gegen die Wand’, de pijnlijke liefdesgeschiedenis tussen de Duits-Turkse glazenophaler en het Duits-Turks kapstertje in Hamburg en – later in de film – in Istanbul. Die twee werelden, Duitsland en Turkije, staan opnieuw centraal in ’Auf der anderen Seite’, een mozaïek-achtige film waarin we zes personages ontmoeten wier levens in elkaar haken, kruisen, raken, schuren.

Het gaat over de relatie tussen een Duits-Turkse vader en zoon, en een Turkse dame die in Duitsland in de prostitutie terecht is gekomen. Haar familie in Turkije denkt dat ze in Bremen een schoenwinkel werkt. ’Auf der anderen Seite’ gaat ook over de verhouding tussen een Duitse moeder en dochter. En er is ook een jonge Turkse activiste die naar Duitsland vlucht, en die Duitse dochter ontmoet, die we later weer in Turkije treffen, omdat er tussen de twee meiden liefde is ontstaan. Maar ook hier gluurt – zoals in ’Gegen die Wand’ – de tragedie steeds om de hoek, en ook hier zijn het veelal zelfdestructieve instincten die de personages voortdrijven.

„Ja, beide films gaan daar over”, beaamt Fatih Akin, „maar er is ook wel iets waardoor je die zelfdestructie te boven kunt komen, en waardoor je kunt overleven, en dat is liefde. Het komt er toch op neer dat je van jezelf moet houden, om ook van anderen te kunnen houden. Het staat in de Bijbel, en de Duits-Amerikaanse psycholoog en filosoof Erich Fromm zegt het ook. Ik las zijn boek ’The Art of Loving’ tijdens de opnamen van ’Auf der anderen Seite’. Het ging over verantwoordelijkheid, zorg, respect en kennis, en ik dacht ’voilà’, dit is ’t, ik hoef deze hele film niet meer te maken, het staat allemaal al in dit boek.”

In de film zit ook een scène waarin de Turkse zoon zijn oude Turkse vader een boek geeft. Die Turkse zoon is een universitair docent Duitse taal- en letterkunde, een moderne jongeman die wel wat weg heeft van Fatih Akin die zelf – tussen de bedrijven door – doceert aan de filmschool van Hamburg.

„Ik wilde die scène er per se in hebben, dat de zoon zijn vader een boek geeft, omdat ik ervan overtuigd ben dat educatie de wereld kan redden. Denk aan de nazi’s en de boekverbrandingen. Enfin, dat is weer een apart verhaal. Ik heb wel heel lang nagedacht welk boek het moest zijn, er was een eindeloze lijst boeken die in aanmerking kwam. ’Siddharta’, waarin Herman Hesse zijn onderzoek naar het boeddhisme neerschreef. ’Schuld en Boete’ van Dostojevski. Uiteindelijk heb ik voor ’Die Tochter des Schmieds’ (2005) gekozen, een schitterend literair werk over immigratie dat begint in de jaren veertig in Turkije en eindigt in het Duitsland van nu. Het is geschreven door Selim üzdogan, een bevriende schrijver die ik graag onder de aandacht wilde brengen.”

Fatih Akin, die al wel vergeleken is met Rainer Werner Fassbinder, voert in zijn nieuwe film verrassend genoeg Fassbinder-muze Hanna Schygulla ten tonele. Zij speelt de Duitse moeder die vroeger met een rugzak andere landen en culturen ging verkennen, maar die nu een beetje allenig en angstig en teruggetrokken in het Duitse burgerdom de wereld om haar heen gadeslaat.

„Ik ontmoette Hanna Schygulla een paar jaar geleden toevallig op een festival in Belgrado. We zaten samen aan tafel en na tien minuten was voor mij duidelijk dat we zouden gaan samenwerken. Het was een soort magnetisme. Het is niet zo dat ik hiermee zo nodig een hommage aan Fassbinder wilde brengen. Ik hou van zijn werk en hij heeft mij zeker geïnspireerd, maar ik denk ook dat hij sommige films echt te snel heeft gemaakt.”

„Hanna Schygulla staat voor mij voor de Duitse cinema, zoals Tuncel Kurtiz, die de Turkse vader speelt, voor de Turkse cinema staat. Tuncel Kurtiz was als acteur te zien in de films van Yilmaz Günay, wat mij betreft de grootste Turkse regisseur. Met Yol won hij de Gouden Palm in Cannes. Hij is nu overleden. Fassbinder is ook overleden. Via de muzes van de regisseurs breng ik een verbintenis tot stand.”

En hoe zit het met ’Liebe, Tot und Teufel’, zoals Fatih Akin het zo mooi kan zeggen op z’n Hamburgs?

„Ik probeer de wereld te begrijpen, wat is er gaande? Liefde is volgens mij verantwoordelijkheid, hoop en vergeving. De duivel, dat is hebzucht, arrogantie, onkunde en racisme, dat gaat over mensen die manipuleren en hunkeren naar macht. En daar tussen in, tussen die twee, staat de dood. Dat is neutraal gebied, niemandsland. En hier geloof ik in. En hier maak ik mijn films over. De liefde, de dood en de duivel zaten in ’Gegen die Wand’, en zitten opnieuw in ’Auf der anderen Seite’, en zullen terugkeren in mijn volgende film.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden