Door het slechten van muren zit het hoorspel weer in de lift

De radio bestaat nog. Miskend in Hilversum en financieel stiefmoederlijk bedeeld dreigt dit medium ten onder te gaan aan kwaliteitsgebrek en de onwil van de omroepbonzen om eindelijk tot samenwerking te komen. In een serie artikelen worden de Nederlandse radio en de mensen die er vorm en inhoud aan geven belicht. De derde aflevering gaat over een uitingsvorm waarmee de radio beroemd is geworden: het hoorspel. De glorietijd ligt ver achter ons, maar er is thans sprake van een herwaardering.

Het wekelijkse vaste hoorspeluur op zondagmiddag tussen vijf en zes op Radio 4 is in een paar jaar tijd een vrij onaantastbaar instituut geworden. Daaraan vooraf ging wel veel strijd met de omroepleiding. Marlies Cordia van de Tros gaf daar leiding aan. Zij bleef, soms tegen beter weten in, roepen dat het hoorspel niet dood was. En met succes. Het is aan haar inzet te danken dat het hoorspeluur een van de nog te schaarse voorbeelden is geworden van het slechten van omroepmuren. Deden de diverse omroepen in het verleden naar eigen goeddunken iets aan hoorspelen, nu leveren Tros, Avro, NCRV, KRO, NPS, Humanische Omroepstichting en VPRO beurtelings een hoorspel.

Daarbij wordt vooral gestreefd naar oorspronkelijkheid en vooral veel afwisseling. Bekende auteurs worden er voor aangezocht. Zondag 26 februari begint de vierdelige serie 'Vrouwen van'. Daarbij wordt ingehaakt op de actualiteit, dit keer de Wereldvrouwendag op 8 maart. In de serie komen de vrouwen van vier beroemde landgenoten aan bod: Multatuli (26 februari), Troelstra (5 maart), Couperus (12 maart) en Slauerhoff (19 maart). Hoewel vooral hun echtgenoten op diverse terreinen op de voorgrond traden waren deze vrouwen ook niet mis. Zij vonden een manier om een eigen leven te ontwikkelen naast dat van hun partners. Voor Everdine, Huberta barones van Wijnbergen was het een moeilijke opgave de levenskameraad te zijn van de aan gokken verslaafde Eduard Douwes Dekker (Multatuli). Het leven van Betty Couperus-Baud speelde zich, evenals dat van Everdine, deels af in het voormalige Nederlands Indië met veel kommer en kwel.

De Friese predikantsdochter Sjoukje Maria Diderika Bokma de Boer was voorbestemd de vrouw van de staatsman Pieter Jelles Troelstra te worden. Zij slaagde er in zich los van haar man te ontwikkelen tot de gevierde schrijfster Nienke van Hichtum, die vooral beroemd werd met haar 'Afkes Tiental'. Haar huwelijk met Troelstra liep uit op een scheiding, waarna Sjoukje zich geheel op de jeugdliteratuur stortte.

Darja Collin werd aan de zijde van Jan Jacob Slauerhoff evenmin gelukkig. Ook zij ging op den duur alleen verder. Dansen was haar lust en haar leven. In Den Haag had zij jarenlang een eigen balletschool. Na de Tweede Wereldoorlog (Slauerhoff was al in 1936 overleden) kreeg Darja de leiding van het ballet van de Nederlandse Opera. Nadat zij daar in 1952 met ruzie vertrok vestigde zij zich in Florence, waar zij weer een bloeiende balletschool van de grond tilde. Rud Perrée schreef de hoorspelen over de vrouwen van Couperus en Douwes Dekker, feministes avant la lettre. Pieter Terpstra schilderde de bescheiden, fijngevoelige Nienke van Hichtum. Van de hand van Sylvia Liefrinck is het hoorspel over mevrouw Slauerhoff. Zij regisseerde alle vier de hoorspelen.

Ook deze serie is in de papieren gaan lopen, maar de omroepen hadden het er voor over. Marlies Cordia: “Een hoorspel kost gemiddeld toch zo'n dertigduizend gulden. Dat is in vergelijking met wat aan andere radio-uitzendingen wordt besteed een hoog bedrag.” Cordia vindt dat terecht. Radio heeft haar grote liefde. “Het is een rustig medium. Het gaat er meer ontspannen toe dan bij televisie, waar alles draait om de terreur van de kijkcijfers. Niet dat bij ons niet telt hoeveel mensen er luisteren, maar de gang van zaken wordt er niet door beheerst. Natuurlijk vragen wij ons ook in toenemende mate af waar we mee bezig zijn. Maar dat komt de programma's alleen maar ten goede. Het kleinschalige van radio, het dichter bij de mensen staan, spreekt me ook aan. En als je naar de radio luistert maak je je eigen verhaal. Je moet zelf de beelden invullen bij de geluiden die je hoort. Dat geldt in het bijzonder voor hoorspelen. Daarom geloof ik er niets van dat de radio zijn beste tijd heeft gehad. Radio is duidelijk een medium dat in staat is iets toe te voegen aan wat de televisie brengt. Voor beide uitinsgvormen zal er plaats blijven.”

Dat er voor hoorspelen steeds weer potjes zijn en fondsen middelen beschikbaar willen stellen bewees vorig jaar de NCRV door (buiten het gebruikelijke hoorspeluur om) de Odyssea van Homerus uit te zenden. Dat gebeurde op 21 achtereenvolgende dagen op Radio 5. Leonoor van Prooijen, die bij de NCRV de hoorspelen begeleidt, noemt dat een illustratie van omroepsamenwerking. “Vroeger had zoiets nooit van de grond kunnen komen. Diverse omroepen hebben trouwens financieel bijgedragen aan dit project, waarmee een dikke drie ton was gemoeid.”

De NCRV stelt momenteel alles in het werk deze serie te herhalen. Dat zal dan in het najaar gebeuren en op een vroeger tijdstip dan de eerste keer, toen dat alleen tussen elf en twaalf 's avonds mogelijk was.

Wat in Nederland op het gebied van hoorspelen gebeurt is magertjes in vergelijking met de activiteiten die in de ons omringende landen worden ontplooid. Marlies Cordia: “Neem de BBC. Daar zenden ze jaarlijks zo'n 2000 hoorspelen uit. Onze Duitse collega's hebben zelfs de beschikking over speciaal daarvoor ingerichte studio's, waar aan de lopende band hoorspelen uit de grond worden gestampt. Daarvan kunnen we hier slechts dromen.”

In Nederland zijn de betrokkenen nog steeds blij met alles wat er mogelijk is. Het nieuwste succes komt van de Avro. Daar zijn ze deze maand begonnen met het vijf dagen per week uitzenden van een hoorspel-soap: 'Onderweg naar huis' (om 17.45 uur op Radio 2). Het gaat over drie carpoolers die hun belevenissen van de dag uitwisselen. Het is een hoorspel dat inhaakt op de actualiteit. Nu nog worden de afleveringen opgenomen, maar over enige maanden denkt men aan live uitzendingen.

Marlies Cordia: “Ik heb wel een traan weggepinkt dat het niet de Tros was die met een bijna dagelijks hoorspel is gekomen. We hebben lang gepraat over het belang van zo'n hoorspel-soap. Maar laat ik er niet moeilijk over doen. De vreugde dat het er eindelijk van is gekomen overheerst.” Vreugde ook, omdat uit onderzoek blijkt dat het aantal jongeren dat op hoorspelen afstemt de laatste tijd toeneemt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden