Door het herstellingsoord van de 21ste eeuw

Midden in de polder Heeswijk, waar de Tiendweg tussen Montfoort en IJsselstein een knik maakt, staat een bankje met een verrukkelijk uitzicht in het Groene Hart. Per fiets of auto kun je er niet komen. Het gebruik van die graskade, die als een vorstelijke allee door hoge bomen wordt beschaduwd, is voorbehouden aan het voetvolk. Het bankje dus ook, een ongekende relaxplek.

Dat mag rustig een wonder heten, zeker hier onder de rook van Montfoort. In het midden van de jaren zeventig sloot de gemeente de Tiendweg af met een hek en een bordje 'Verboden Toegang'. Een wethouder had jachtgrond langs de kade -die toen nota bene nog onder de gemeente Linschoten viel, maar dat terzijde.

De maatregel zette kwaad bloed bij de Montfoorters. Een van hen liet zich bij wijze van proef bekeuren en zo kwam de zaak voor de rechter. De gemeentebestuurders kregen van hem een ferme oorvijg. Wegen die dertig jaar achtereen vrij toegankelijk zijn geweest, zijn altijd toegankelijk. En deze Tiendweg is de oude route waarover koning WillemIII altijd reed, als hij van Den Haag naar zijn jachtterrein rond Arnhem reisde, zei de rechter: ,,Die weg ligt er dus lang genoeg''.

De Tiendweg is net als zoveel andere aangelegd in de Middeleeuwen, tijdens de ontginning van het veengebied van Zuid-Holland en Utrecht. Eén theorie is dat de weg werd gebruikt door eigenaren om de verplichte belasting in natura (tienden) bij de pachters op te halen. Het ligt meer in de rede dat het woord is afgeleid van 'tieën' (trekken, zijgen, zuigen) en dat tiendwegen dus 'zuigkaden' waren om het kwelwater van de rivieren op te vangen.

De Tiendweg is nog een polderpad van gras, en ook dát mag wel in de krant. Onze wandeling van Woerden naar IJsselstein is voor het overgrote deel verhard. Het dieptepunt is de Cattenbroekerdijk naast de Montfoortse Vaart. Deze weg voert langs prachtige langhuisboerderijen. Aan de overkant van het water loopt een aanlokkelijke graskade. Die is volgens de gemeentelijke wegenlegger openbaar toegankelijk, maar in de praktijk voor de wandelaar een verboden vrucht. Er zit dus niets anders op dan het smalle asfaltdijkje te volgen, en af en toe in de berm te vluchten voor de auto's en de fietsers. Welke inwoner van Montfoort roept nu de rechter te hulp?

Eigenlijk is het niet goed om je zo op te winden tijdens een voettocht door het Groene Hart. Het Nivon heeft onlangs een speciaal pad uitgezet door ons nieuwste Nationaal Landschap: van Delft via Zoetermeer, Alphen, Woerden, IJsselstein, Capelle en Rotterdam weer terug naar Delft -191 kilometer in de rondte. Onder het motto 'Nederland heeft er een wandelgebied bij' wordt een lans gebroken voor dit recreatiegebied in de meest letterlijke betekenis van het woord. 'Het Groene Hart is het herstellingsoord van de 21ste eeuw.'

Op het moment dat het wandelboekje voor het Groene Hartpad van de drukpers rolde, sloot de beoogde nieuwe coalitie op het Binnenhof een 'asfalt-akkoord' en deponeerde de vijfde nota ruimtelijke ordening van Jan Pronk in de prullenbak. Het Groene Hart, ooit 'ontdekt' en benoemd door luchtvaartpionier Albert Plesman op een van zijn vluchten, is in de New Age van Balkenende, Herben en Zalm niet langer onaantastbaar als open ruimte. Niet dat het Groene Hart onder de strakke regie van Pronk nu zoveel groener is geworden: er is aan de randen van de polder meer gebouwd dan ooit. Je kunt nergens over het Groene Hartpad lopen of de horizon wordt gekleurd door fabriekspijpen, kantoortorens en Chinese Muren. Maar een asfalt-akkoord belooft ook weinig goeds voor de tiendwegen en polderkades.

Zijn er dan geen lichtpuntjes? Als je vanuit Woerden CS onder de A12 door gelopen bent, ligt daar een prachtige polder Wulverhorst: mooi in het parkgroen, met zelfs een idyllisch stukje Haardijk en een landgoed (Huis te Linschoten uit 1637) dat zo angstvallig wordt gekoesterd dat je er alleen maar naar mag kijken -er inkomen niet. En Linschoten is een mooi dorp: gezegend met een hoge leeftijd en rijke monumenten, omspoeld door een kronkelriviertje met dezelfde naam waarover ooit de kazen en de klei voor de baksteenindustrie werden vervoerd. Het jaagpad langs de oude wetering is mooi. En het Uilenbosje van Mat Herben, hoogstpersoonlijk door hem met een protestactie van de kettingzaag gered -wat dat betreft is er misschien nog hoop voor het Groene Hart.

Montfoort mag er ook wezen: de poort en de sluis bij de IJssel, de Commanderije waarin in de middeleeuwen een polikliniek ondergebracht was, het kasteel dat Montfoort voornaam maakte maar door de Fransen in het rampjaar 1672 grotendeels werd opgeblazen, de voorburcht die overbleef en eerst oude mannen huisvestte en daarna een tuchtschool voor meisjes. Zo statig als je het stadje binnenstapt, zo ingetogen loop je er ook weer uit. Over de Tiendweg, die je als een soort balustrade door de ontginningspolder voert. Links en rechts liggen de zilveren sloten en slanke kavels, volgens het uitgekiende cope-systeem: de toenmalige kolonisten schepten niet zó maar wat in het veen, zij hielden zich nauwkeurig aan de stroken land van 1250 bij 100 meter.

Over dit cultuurlandschap waar in de loop der eeuwen vele schilders, dichters en andere toeristen op afkwamen, kun je je nog steeds opwinden. En wegdromen op dat bankje aan de Tiendweg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden