‘Door een kaart krijg je de illusie dat je kunt reizen in de tijd’

Beeld Nationaal Archief

Conservatoren Marieke van Delft en Reinder Storm schreven het boek ‘De geschiedenis van Nederland in 100 kaarten’. ‘Kaarten spreken tot de verbeelding.’

“Er zijn waarschijnlijk maar weinig vrouwen die zo wakker worden gemaakt”, lacht Marieke van Delft, conservator oude drukken in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. “Mijn man is altijd veel eerder wakker dan ik. Op een zondagmorgen kwam hij helemaal blij de slaapkamer binnen en zei: ‘ik heb een kaart gevonden van het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie van 1853’.”

Van Delft en haar man Reinder Storm, conservator cartografie, geografie en reizen aan de Universiteit van Amsterdam, ontmoetten elkaar ruim dertig jaar geleden in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Deze week brengen ze, inmiddels bijna 27 jaar getrouwd, samen een boek uit over hun gedeelde passies: geschiedenis en cartografie.

Zo’n drie jaar lang werkte het echtpaar aan het boek ‘De geschiedenis van Nederland in 100 kaarten’. Tijdens kantooruren en thuis aan de keukentafel kreeg het langzaam vorm. Van de Batavieren die ten tijde van de Romeinen de lage landen bevolkten tot de Watersnoodramp in 1953: bij elke historische gebeurtenis is een kaart gezocht die de geschiedenis illustreert.

Want, zo weten beide conservatoren: kaarten spreken enorm tot de verbeelding. Storm: “Je kunt kijken naar een kaart van de zeventiende eeuw. Die tijd is voorbij, maar het land is er nog. Door de kaart krijg je de illusie dat je kunt reizen in de tijd.”

In het boek komen niet alleen oorlogen en rampen aan bod. De auteurs zochten ook kaarten die historische ontwikkelingen konden illustreren. Van Delft: “We vroegen ons bijvoorbeeld af: moet er niet iets in over sport?” Storm: “Of over de vrouwenbeweging?” Van Delft: “Het koningshuis? Steenkolen?” Storm: “Natuur? Of Turf?”

“Bij dit soort onderwerpen is het de kunst om een kaart te vinden die kan fungeren als draaipunt van het verhaal”, legt Van Delft uit. Zo vertellen de eerste fietsroutekaarten het verhaal van de in de negentiende eeuw rap populairder wordende fiets en laat een plattegrond van Schiphol uit 1949 zien hoe snel de burgerluchtvaart zich in de afgelopen decennia heeft ontwikkeld. “Je denkt bij een kaart al snel aan een stadsplattegrond of een wegenkaart”, zegt Storm. “Maar de variatie is werkelijk onuitputtelijk.”

Beeld Nationaal Archief

Kaart 1: Eerste kaart waarop Nederland verschijnt. Helemaal links is heel klein ‘Hollandia’ te lezen.

Van Delft: “Deze kaart is een zoekplaatje. Het is een van de eerste kaarten waarop Nederland verschijnt, al is het dan piepklein. Helemaal links is ‘Hollandia’ te lezen. De grote landtong bovenaan in het paars is Denemarken, vele malen groter afgebeeld dan Nederland. De kaart is gedrukt in 1482, maar gebaseerd op de beschrijvingen van Ptolemeus, een Griekse wiskundige en geograaf die leefde rond het jaar 100. Het gebied rond de Middellandse Zee heeft hij vrij goed in kaart gebracht, dat kende hij dan ook veel beter.”

Kaart 2: Laatste kaart in het boek. Kaart van de watersnoodramp van 1953. Bijlage in gedenkboek.

Storm: “We hebben het boek laten ophouden bij deze kaart van de Watersnoodramp van 1953. Niet omdat we denken dat daarna niets noemenswaardigs meer is gebeurd, maar omdat dit toch wel de meest ingrijpende gebeurtenis is van de laatste decennia. Deze kaart was een bijlage in een gedenkboek dat vlak na de Watersnoodramp is gemaakt. Je ziet meteen: overal waar het donkergroen is gemaakt was het foute boel. Op veel plaatsen zijn ook kleine kruisjes te zien. Elk kruisje staat voor tien slachtoffers. Daarmee laat de kaart ook direct de impact van de ramp zien. We hebben het altijd over de Watersnoodramp in Zeeland, maar op deze kaart zie je dat ook delen van Zuid-Holland en Brabant zwaar zijn getroffen. Dat de noordelijke Nederlanden gespaard zijn gebleven komt door de Afsluitdijk, die zo’n twintig jaar daarvoor was aangelegd.”

Het boek ‘De geschiedenis van Nederland in 100 kaarten’ verschijnt donderdag bij uitgeverij Lannoo. Marieke van Delft en Reinder Storm schreven het boek in samenwerking met andere auteurs. Een deel van de kaarten uit het boek is t/m 16 juli nog te zien in de gratis toegankelijke tentoonstelling ‘De geschiedenis van Nederland in oude kaarten’, in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

Lees ook: 

Weg met de VOC-mentaliteit: het Scheepvaartmuseum laat de schaduwkant van de Gouden Eeuw zien

Met twee nieuwe museumstukken en nieuwe tentoonstellingen wil het Amsterdamse Scheepvaartmuseum meegaan met de tijdgeest. Het verhaal over de rijkdommen van de VOC mag niet langer het enige verhaal zijn dat wordt verteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden