'Door de telefoon vertelde hij me alleen over mooie dingen'

Moeder gestorven asielzoeker koestert geen wrok tegen Nederland

MOSKOU - "Steeds heb ik het gevoel dat zo de deur opengaat en hij gewoon hier binnen komt stappen. Alsof er nooit iets is gebeurd." Ljoedmila Doronina houdt een grote foto voor zich van haar zoon Aleksandr Dolmatov, die ze voor het laatst zag kort voordat hij uit angst voor arrestatie naar Nederland zou vluchten. "Hij was een heel zachtaardige jongen. Hij nam me in bescherming, vertelde me niets. Zijn weg was kort, maar kleurrijk."

Aleksandr Dolmatov werd vorig jaar op 17 januari dood aangetroffen in zijn cel in het detentiecentrum op Rotterdam Airport. Als actief lid van een Russische oppositiegroep was hij in juni naar Nederland gevlucht, uit vrees voor arrestatie. Verschillende deelnemers aan een betoging waren al opgepakt wegens 'massale ongeregeldheden'.

Dolmatov, die als ingenieur in een raketfabriek werkte, merkte dat hij werd geschaduwd. Thuis deden onbekenden navraag naar hem. Zijn asielaanvraag in Nederland werd afgewezen. Hij pleegde zelfmoord in de nacht van 16 op 17 januari 2013. Dolmatov liet een verward handgeschreven briefje aan zijn moeder na, waarin hij zei niet te willen terugkeren als 'verrader'. De Inspectie Veiligheid en Justitie stelde vast dat bij de behandeling van zijn asielaanvraag 'onzorgvuldig' was gehandeld, dat hij ten onrechte in bewaring was gesteld en niet de noodzakelijke medische zorg had ontvangen.

"Als hij maar de juiste medische hulp had gehad. Maar op een of andere manier kon hij zich niet uitspreken", zegt zijn moeder. Het Nederlandse onderzoeksrapport over Dolmatovs dood heeft geen antwoorden op haar meest prangende vragen verschaft. "Ik weet nog altijd niet hoe het is gebeurd, hoe Sasja dat heeft kunnen doen. Velen twijfelen of hij tot zelfmoord in staat was, temeer omdat ik hier nog was."

In haar flatje in Koroljov, een voorstad van Moskou, spoken die vragen Doronina (62) bijna een jaar na dato nog dagelijks door het hoofd. "Hij vertelde over de telefoon alleen over mooie dingen, over hoe hij daar eten klaarmaakte. Hij maakte vrienden, hield van het leven. Het is vreemd als zulke mensen uit het leven stappen." Voor het laatst sprak ze Aleksandr een kleine week voor zijn dood. "We hebben toen maar kort gepraat. Hij zei: 'Mama, ik wil slapen.' Terwijl hij me altijd heel vrolijk belde uit Nederland. Dat was vreemd."

Ljoedmila Doronina koestert geen wrok tegen Nederland en zegt geroerd te zijn door alle aandacht voor haar lot. Ze ontrolt een fotocollage over Dolmatovs leven die haar is toegestuurd door de Nederlandse kunstenaar Tjebbe van Tijen. "Verbazingwekkend hoe hij het leven van Sasja heeft aangevoeld. Een Nederlander, op duizenden kilometers afstand. Ik heb zelfs de ambassade gebeld en gevraagd hem te bedanken."

Ze was aangeslagen door het nieuws over de actie van twee partijgenoten van Dolmatov tijdens het koninklijk bezoek aan Moskou in november. "Het bloed van Dolmatov kleeft aan uw handen", schreeuwden ze, en een tomaat vloog richting koning Willem-Alexander en koningin Máxima. "Zoiets is onfatsoenlijk en moet bestraft worden", vindt Doronina.

Ze is sowieso niet te spreken over hoe de partij van de excentrieke schrijver Eduard Limonov omspringt met de nagedachtenis van haar zoon. "Na zijn vlucht hebben ze nooit naar hem geïnformeerd. Waar waren ze toen? En nu staan ze met spandoeken en eisen compensatie van Nederland. Ze hebben mij er zelfs nooit naar gevraagd, hoewel dat al in goede orde is afgehandeld."

Voor die compensatie is ze dankbaar. "Die zal me helpen, want ik ben helemaal alleen achtergebleven. Het was mij om het even wat er hier met Sasja gebeurd zou zijn. Ik heb mijn zoon nodig. Ik wilde hem behoeden. Ik zie zelf ook wel wat er in Rusland gebeurt, maar ik heb hem steeds gezegd: ga niet naar die demonstraties. Maar hij bleef gaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden