Recensie

Door de plek van de verteller in te nemen word je medeplichtig

In ‘Situation Rooms’ doet het publiek actief mee, geleid door een iPad en koptelefoon. Beeld rv

Het Berlijnse theatercollectief Rimini Protokoll toont menselijke verhalen: soms op afstand, soms dichtbij. De bezoeker neemt de plek in van de verteller. Dat voelt als medeplichtig zijn.

De vrouw die als kind een uittreksel maakte van ‘Mein Kampf’ en dit als kerstcadeau aan haar ouders gaf. De oude Turk die wil weten hoe zijn lichaam na zijn overlijden naar het familiegraf in Turkije zal worden vervoerd. De basejumper die het lot tart door van bergen af te springen. De vrouw die soep maakt voor de arbeiders van een geheime fabriek in chemische wapens. Allemaal mensen, echte mensen, van wie de verhalen samen met die van vele anderen opgenomen zijn in de theatrale kunstwerken van het Berlijnse collectief Rimini Protokoll.

De groep, bestaande uit Helgard Haug, Daniel Wetzel en Stefan Kaegi, staat tot en met 19 februari centraal in het festival Brandstichter van de Amsterdamse Stadsschouwburg. In de eerste helft van Brandstichter stond de voorstelling ‘Mein Kampf, Band 1 & 2’ centraal, met daarnaast de interactieve theatrale installaties ‘Nachlass’ en ‘Situation Rooms’. 

Rimini Protokoll vertelt zijn ‘documentaires’ meestal ook met ‘gewone mensen’ die vertellen over hun relatie met een bepaald thema. Zo wordt steeds opnieuw een beeld geschetst van de gelijktijdige universaliteit en uniciteit van de mens: de verhalen blijken zowel herkenbaar en invoelbaar als ver-van-m’n-bed.

Mein Kampf

In de avondvullende voorstelling ‘Mein Kampf’ vertellen zes mensen in een soort quiz-setting over hun relatie met en kijk op Hitlers haatgeschrift. Dat levert een aaneenschakeling van anekdotes op, soms hilarisch, soms tot nadenken stemmend. Een encyclopedische voorstelling bijna, vol interessante feiten. Daarnaast worden er dus zes verschillende gezichtspunten getoond - bijvoorbeeld van een Joodse jurist die graag tegen heilige huisjes schopt, een blinde radiomaker die de oude teksten prachtig tot leven kan wekken en een Turks-Duitse rapper die zijn recht op een Duitse identiteit verdedigt. Zo ontstaat een intrigerend en breed beeld van hoe ‘Mein Kampf’ in deze tijd nog doorleeft. Helaas is deze vormkeuze dramatisch gezien minder interessant, waardoor het uiteindelijk toch een lange zit wordt.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld rv

'Nachlass'

De installatie ‘Nachlass’ (nalatenschap) heeft eenzelfde brede opzet. Acht kamers die je als publiek in kleine groepjes kunt betreden, zijn stuk voor stuk ingericht met een nalatenschap van iemand die intensief bezig is met zijn naderende dood. In de ene kamer staat een tafel vol persoonlijke foto’s, een andere toont een ouderwetse kantoorruimte waarin de stemmen van de vrouw van de directeur klinken. Weer andere ruimtes bevatten een theatertje, een motelkamer of een gebedsruimte. De stemmen van de eigenaars spreken de bezoeker op vertrouwelijke wijze toe, vaak begeleid door muziek en videoprojecties. Het is intiem maar jammer genoeg ook afstandelijk: stap de kamer uit en het verhaal valt als sneeuw van je af.

Veel minder afstandelijk - want veel interactiever - is de installatie ‘Situation Rooms’, vol verhalen die met wapens en oorlog te maken hebben. Hierin is het publiek daadwerkelijk een actief onderdeel, een acteur in het grote verhaal. Geleid door een iPad en koptelefoon, loop, kruip, sluip ik door een ingenieus bouwwerk van kamertjes en gangen. In elke kamer word ik een ander personage, op mijn iPad kijk ik door diens ogen. Ik kruip in de huid van een arts-zonder-grenzen in Sierra Leone en onderzoek een slachtoffer op een provisorische operatietafel. 

Dit slachtoffer is een medebezoeker, die op dat moment de rol speelt van gewonde Syriër. Alles haakt vrijwel naadloos in elkaar, alle hoekjes van de ingenieus vormgegeven ruimte worden gebruikt. Vooral de rol van de negenjarige Congolese kindsoldaat die met zijn kalasjnikov door de gangen sluipt, bezorgt mij rillingen. Maar de rol van de nuchtere Indiase piloot die met behulp van drones mogelijke Pakistaanse terroristen in berghutjes bombardeert, is afschrikwekkend. 

Door letterlijk dezelfde positie in te nemen als de verteller word je - anders dan bij ‘Mein Kampf’ en ‘Nachlass’ - als het ware medeplichtig. Een medeplichtigheid die perfect past bij het thema wapenhandel, dat over zo ontelbaar veel onzichtbare economische en politieke radertjes loopt. Zo voel je daadwerkelijk: het menselijke en het onmenselijke gaan probleemloos hand in hand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden