Door de binnenlanden van Noord-Holland

Vanaf de West-Friese Omringdijk, ooit aangelegd om dorpen en polders te beschermen tegen de Zuiderzee, volgen we een etappe lang het Noord-Hollandpad.

Het zijn knoesterige plaatsnamen, waarvan de kerktorens boven de horizon uitpieken. Barsingerhorn, Kolhorn, Lutjewinkel, Spanbroek, Obdam - om maar te zwijgen van Hensbroek. Stuk voor stuk stoere klanken, die wanneer je ze op je tong weegt al aangeven dat ze zware eeuwen hebben overleefd. Watersnoden zijn ze te boven gekomen, verzakkingen en onderhoudsproblemen hebben ze overwonnen, ruzies en gewapende conflicten zijn tot bedaren gebracht. Ze zijn gebleven zoals ze waren, ook al is de wereld om hen heen compleet op z'n kop gezet. Bescheiden dorpen, die maar weinigen op de landkaart kunnen aanwijzen.

Dit is het hart van West-Friesland, globaal aangeduid: tussen Hoorn en Alkmaar. Elk dorp heeft z'n eigen karakter, z'n eigen geschiedenis en z'n eigen verhaal. En samen hebben ze 'De Dijk', de West-Friese Omringdijk. Dat lint van 126 km lengte is in het verre verleden gespannen om dorpen en polders te beschermen tegen de zee. Een monument van samenwerking waar al in 1250 in de boeken over wordt verteld. Het is ook daadwerkelijk een monument, door de provincie Noord-Holland in 1980 met die titel bekroond en op de eigen provinciale monumentenlijst geplaatst. 'Er is langer aan gewerkt dan aan de pyramiden, kathedralen en de Chinese Muur', schreef Jan Schilstra in 1974 in zijn boek 'In de ban van de dijk'. De aanleg van de dijk noemt hij 'een epos gelijk - niet van graven en hertogen, handvesten en sententies, maar van zweet en hardwerkende mensen'.

Die Westfriesedijk, die op sommige plaatsen overigens is gereduceerd tot een bescheiden verhoging in het landschap, is ons vertrekpunt voor een stevige dag banjeren door Noord-Holland. Te beginnen bij het verrassende Kolhorn en dan dwars door het oude land van de West-Friezen naar Obdam. Kolhorn wordt wel eens 'een van de mooiste Zuiderzeestadjes' genoemd. Maar het is geen stadje, het mist de voorname uitstraling van VOC-bolwerken als Hoorn en Enkhuizen en het ligt bovendien niet aan het tegenwoordige IJsselmeer. Het is de eenvoud die Kolhorn siert, en het feit dat het patroon van smalle straatjes, lange streken en rechte vaarten bewaard of hersteld is.

Tot 1844 lag Kolhorn aan de Zuiderzee. 'Koude hoek' betekent de naam, een verwijzing naar de tijd dat het op een winderige uithoek van het oude land lag. In de Gouden Eeuw was Kolhorn een belangrijke overslagplaats van goederen die uit de grote zeeschepen werden overgeladen op kleinere bootjes. Die hadden minder diepgang en konden hout, turf, rogge, pek en zout verder over de Zuiderzee of de binnenwateren van Holland brengen. In die tijd gingen veel inwoners uit het dorp ook mee ter walvisvaart of bedreven ze de visserij. Met name de vangst van ansjovis was populair en bracht een eeuw geleden welvaart in Kolhorn. De KH 44 is weer in oorspronkelijke staat teruggebracht en verzorgt nu pleziervaarten. Een andere bedrijvigheid in Kolhorn was het 'vangen' (maaien) van wier of zeegras. Dat werd gebruikt voor de bouw van dijken, dakbedekking, matrassen en meubels en zelfs de winning van jodium.

Over een bruggetje lopen we het dorp in, tussen een paar zwartgeteerde houten schuren op de Westfriesedijk door. Hierin werd de turf opgeslagen, afkomstig uit de noordelijke provincies: van boven werden ze gevuld, van onderen leeggehaald. Op kleinere schepen werd de brandstof afgevoerd. We volgen het pad dat tussen de smalle huisjes en hun 'overtuinen' loopt. Bij Schippers Welvaren, een oud schipperscafé uit de tijd dat binnenvaartschepen hier aan- en afvoeren, steken we het water over, volgen nog een klein stukje de oude zeedijk en beginnen dan aan een zigzagroute door de binnenlanden van Noord-Holland.

Het is een afwisselende route en bovenal heel groen en grotendeels onverhard, over grasdijken. Het begint al meteen langs de Kromme Gouw en zet zich voort langs het Kanaal Alkmaar-Kolhorn. De intense stilte die hier heerst en die slechts wordt 'verstoord' door een puffend sleepbootje, is overweldigend heilzaam. Door oude veenpolders en droogmakerijen van plakkerige klei, langs rechte kanalen en over bonkige dijklichamen zoals de Groenedijk en de Plempdijk. Tot slot loop je een stukje rond polder de Berkmeer, drooggemaakt in 1635 maar in de geschiedenis vooral bekend als bevroren waterplas waar de Hollandse graaf Willem II, vader van Floris de Vijfde, in 1256 door het ijs zakte en vermoord werd door de West-Friezen. Als je dat drama hebt verwerkt, koers je af op de kerktoren van Obdam.

De route maakt deel uit van het Noord-Hollandpad. Je kunt hier storeloos voortstappen en je gedachten laten fladderen waarheen je maar wilt. Af en toe kruis je een viaduct of een polderweg, maar dan keert de rust weer snel terug. O ja, je kunt af en toe de route verlaten en zien wat de pot schaft in Lutjewinkel, Winkel of Nieuwe Niedorp. Een snee streekeigen krentenwegge in een dorpscafé of een kop snert met roggebrood en katenspek in een Ierse (!) pub in Verlaat. Maar je mag ook gewoon doorlopen, om de cadans vast te houden.

www.trouw.nl/natuurtochten

De grootste verzameling wandel- en fietstochten

Ver van het stadse
Waarom?
De etappe van Kolhorn naar Obdam is 21 kilometer. 'Pittug', zouden ze in het West-Friese dialect zeggen, waarmee ze niet zo zeer de afstand bedoelen als wel dat de route 'leuk en aardig' is. Zeer afwisselend en ver verwijderd van het stadse gedoe. Een route om uit te waaien en te genieten van de ruimte die Noord-Holland zo eigen is. Zeker nu de winter vertrokken is, is deze wandeling een verademing na al die korte liflaftochtjes van de afgelopen maanden.

Route
De wandeling is onderdeel van het Noord-Hollandpad, dat 270 km lang is. Het pad kwam in 2009 gereed. Vorige maand werd het gelauwerd vanwege de nu pas verschenen routegids. Het pad begint op Texel en eindigt bij Huizen in het Gooi. Onderweg passeert de voetganger het hele scala van landschappen dat de provincie rijk is. Bovendien kreeg routemaker Vladimir Mars het voor elkaar dat een aantal grasdijken en kades die tot nu toe ontoegankelijk waren voor wandelaars, opengesteld werden. De route is in beide richtingen beschreven en gemarkeerd. De routegids van uitgeverij Open Kaart kost € 13,95 in de reisboeken- en kaartenwinkel. Website Noord-Hollandpad: www.noordhollandpad.nl.

Openbaar vervoer
Kolhorn, startplaats van deze wandeling, is bereikbaar met buurtbus 417 van Connexxion, die rijdt tussen de stations Schagen en Alkmaar. Deze bus stopt ook bij station Obdam, op de lijn Alkmaar-Hoorn.

Horeca
Er is veel horeca in Noord-Holland, maar niet tussen Kolhorn en Obdam. Sommige voorzieningen liggen een eindje van het pad af. De Irish Cottage Pub in Verlaat ligt wel op de route en is alle dagen open.

Toegankelijkheid
Goede wandelschoenen aanbevolen, want de ondergrond is soms drassig. De wandeling is ongeschikt voor rolstoelen en kinderwagens. Op de vele graskades zijn honden niet toegestaan. Onderweg zijn er tal van overstapjes om hekken te passeren.

Diversen
Kolhorn heeft een Turfschuurmuseum op de Westfriesedijk (0224-531521), Winkel heeft een Parfumflessen Museum (0224-541578).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden