EssayAlternatieve therapie

Door corona tantra missen: ‘Seks en intimiteit kunnen helende ervaringen zijn’

Beeld Suzan Hijink

Er wordt weleens geschamperd over het ‘alternatieve circuit’. Maar na een paar fikse depressies vond Nils Elzenga (39) daar pas echt wat hij nodig had. Voelen met zijn lijf, contact maken met anderen in plaats van praattherapie. Hoe moet dat nu corona om de hoek is komen kijken?

Zie ik hem nou weer een gaap onderdrukken? De psycholoog die ik wekelijks zie vanwege mijn depressie lijkt zoals gewoonlijk niet heel geïnteresseerd. Hij checkt soms besmuikt de klok en sessies zijn altijd stipt na vijftig minuten afgelopen, of ik nou midden in een verhaal zit of niet.

Tussen mijn vijfentwintigste en mijn dertigste beleefde ik drie depressieve episodes. Ook met de psychiater die me antidepressiva voorschreef voerde ik gesprekken, maar daar had ik evenmin veel aan. Ze zei dingen als: “Als je gewond raakt aan je been krijg je gips, als je gewond raakt aan je hersens krijg je pillen”. Die pillen hielpen overigens wel om meer rust in mijn kop te krijgen, maar steeds als ik ermee stopte – de rest van mijn leven chemische middelen slikken zag ik niet zitten – keerde de depressie terug.

Het is wellicht wat kort door de bocht, maar toch durf ik wel te stellen dat de praattherapie die ik kreeg goeddeels ineffectief was. Ik bleef vastzitten in mijn hoofd terwijl, zo weet ik inmiddels, mijn angsten en sombertes vooral wortelden in onverwerkte emoties – jeugdtrauma’s bleven buiten bereik van de op mij toegepaste gesprekstechnieken.

Beeld Suzan Hijink

Je kunt natuurlijk zeggen: je trof helaas onbekwame therapeuten, er zijn ook genoeg goede. Maar als die pech mij trof, dan ongetwijfeld nog wel meer mensen die met zichzelf in de knoop zaten of zitten. Terwijl er meer onder de zon is dan alleen de reguliere behandelmethoden.

Oorlogsveteranen

De eerste aanpak die mijn onverwerkte emoties wél ontsloot was EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Daarbij verleg je ritmisch je aandacht van links naar rechts en terug, via je ogen of via klikgeluiden in een koptelefoon. De theorie is dat beide hersenhelften verbonden raken, zodat je via je rationele linkerhersenhelft (praten) toegang krijgt tot je emotionele rechterhersenhelft (heling). De wetenschappelijke basis van EMDR is wankel, maar er worden goede resultaten mee behaald op het gebied van traumaverwerking, zoals bij Amerikaanse oorlogsveteranen.

Voor mij voelde EMDR als lucide dromen, waarin de therapeute mij bijvoorbeeld eindelijk goed afscheid liet nemen van mijn moeder, die stierf toen ik zeventien was. Wekelijks ontwaakte ik uit mijn tijdreizen met een nat gehuild T-shirt, zonder dat ik me tijdens de sessies zelf erg bewust was geweest van mijn vrijelijk stromende tranen. Mijn lichaam deed het verwerken blijkbaar relatief autonoom van mijn uitgeschakelde ratio. En dat hielp. Kilo’s emotionele bagage lichter verliet ik wekelijks die statige EMDR-praktijk in Amsterdam-Zuid. The healing is in the feeling, zoals dat zo mooi heet.

Yoga en meditatie

In dezelfde periode begon ik me te verdiepen in yoga en meditatie, oosterse helingsmethodes die de dominante, rationele geest tot rust beloven te brengen. De geest die angst creëert, in mijn geval door zinloze projecties naar een onkenbare toekomst. Mijn geest die somberte aanwakkert door vruchteloos getob over het per definitie onveranderbare verleden. En warempel, op yogamat en meditatiekussen keerde ik steeds meer terug in mijn lijf. Anders gezegd: in het nu, waar het beter toeven is dan in verleden of toekomst.

Beeld Suzan Hijink

En ik ben niet de enige. Toen ik ermee begon, pak ’m beet vijftien jaar geleden, golden yoga en meditatie voor de meeste westerlingen nog als esoterische zwendel voor zweefteven en andere geitenwollensokkentypes. Nu hoor ik er bejaarde dames over keuvelen op het verjaardagsfeestje van mijn broodnuchtere vader. Het ‘alternatieve circuit’, zoals mijn spirituele moeder het altijd noemde, is mainstream geworden. De voortschrijdende inzichten van de wetenschap hebben hierbij geholpen; zo tonen hersenscans inmiddels aan dat diepe meditatie daadwerkelijk veranderde hersenactiviteit oplevert.

Niettemin ontbrak er voor mij één belangrijk ingrediënt aan solobezigheden als yoga en meditatie: menselijk contact. Want zoals veel trauma in contact is ontstaan, zo kan het ook het beste in contact weer helen. Dat ontdekte ik toen ik zo’n zeven jaar geleden kennismaakte met ‘circling’, een uit de Verenigde Staten overgewaaide methode die me leerde om vanuit aandacht diepere verbinding te maken met anderen – en via die anderen weer met mijzelf. Aandacht ‘zonder oordeel’ uiteraard.

Shot van een drug

Hoe dat gaat? Een beeld uit mijn eerste workshop: we staan in tweetallen tegenover elkaar, moeten oogcontact houden en de ander vertellen wat dat met ons doet. Tot mijn eigen verbazing merk ik dat zo’n ogenschijnlijk simpele oefening mijn lijf op ‘vlucht-of-vecht’-stand zet en het zweet in straaltjes langs mijn rug doet lopen. Tegelijkertijd voelt de oprechte aandacht van mijn partner, een Amerikaan die dwars door me heen lijkt te kijken, ook wonderbaarlijk prettig. Als een shot van een drug, waarnaar ik zonder dat ik het zelf weet al jaren hunker. Na afloop van de oefening voel ik me diep met de Amerikaan verbonden. Volledig door hem gezien.

De rest van dat weekend zette ik langzaam steeds meer maskers af. Tijdens ‘birthday circles’, waarin één iemand de volle aandacht kreeg van een cirkel groepsgenoten, deelde ik mijn geremdheid in het tonen van ‘zwaktes’ als kwetsbaarheid, verdriet en besluiteloosheid. En huilde ik, voor het eerst sinds mijn kinderjaren, bittere tranen in het gezelschap van onbekenden. Op een bepaalde manier voelde dat echt alsof er leven terugkeerde in delen van mezelf waarvan ik vergeten was dat ze überhaupt bestonden.

Na ‘circling’ wilde ik verder op zoek en volgden evenzeer bevrijdende ervaringen met andere ‘alternatieve’ contactmethodes. ‘Ecstatic dance’ bijvoorbeeld, wereldwijd steeds populairder wordende dansfeesten-op-blote-voeten zonder alcohol, drugs of praten. Of ‘contact improv’, ook nuchter en woordloos dansen, maar dan in fysiek contact met één of meerdere dansgenoten. Probeer dan maar eens te blijven hangen in getob.

Tantra

Nog een fascinerende ontdekking: tantra, een containerterm zonder universeel geaccepteerde definitie, maar voor mij het inzetten van seksuele energie voor persoonlijke ontwikkeling. Klinkt hoogdravend wellicht, maar toch een mooi streven; seks en intimiteit als helende ervaringen. Stel je ter illustratie oefeningen voor als: vrouw zit op schoot bij man en via ritmisch buik-op-buikademen proberen ze samen in hogere sferen te komen. Of: man stelt zijn ejaculatie zo lang mogelijk uit en probeert in plaats daarvan de seksuele energie door zijn lichaam en dat van zijn partner te laten circuleren.

Beeld Suzan Hijink

De vraag is: hoe sterk moet je in je schoenen staan om verstandig om te gaan met zoiets brisants als tantra? Zeker als je, zoals ik, op zoek bent naar heling. Grensoverschrijdend gedrag ligt op de loer in workshopzaaltjes waar mensen elkaar aanraken, zaaltjes die juist veiligheid propageren. De wereldwijde MeToo-beweging ontmaskerde ook in Nederland ‘tantramasseurs’ als seksuele roofdieren. Maar MeToo nagelde badmeesters, voetbalcoaches en filmbonzen aan de schandpaal. En daarmee staan zwemles, voetbaltraining of bioscoopbezoek op zich nog niet ter discussie. Gelukkig zijn mijn ervaringen tot nu toe louter positief geweest.

Ayahuasca

Een ander pad dat ik insloeg, was dat van de geestverruimende ‘tripthee’ ayahuasca, bijzonder populair inmiddels. Ikzelf heb daarmee een dozijn of wat diepzinnige, helende ervaringen gehad (net als trouwens met andere psychedelische middelen zoals paddo’s en lsd). Evengoed dreigt ook hier gevaar, in de vorm van zichzelf ‘sjamanen’ noemende beunhazen die vrolijk ayahuasca-ceremonies optuigen, maar geen idee hebben hoe om te gaan met de zware trauma’s die omhoog kunnen komen.

Toch is het teleurstellend om de Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch na zo’n incident voor een landelijk verbod te horen pleiten, omdat psychedelische middelen ontegenzeggelijk ook helingspotentieel hebben. Dat tonen niet alleen mijn ervaringen aan (ik schreef hier al eens eerder over microdoseren, de regelmatige minidosis paddo’s die ik neem om mijn concentratievermogen en stemming een boost te geven), maar ook die van handenvol vrienden en bekende Nederlanders als ID&T-baas Duncan Stutterheim. Ook wijst steeds meer onderzoek in die richting. Lees het boek ‘Verruim je geest’ van de gerenommeerde Amerikaanse wetenschapsjournalist Michael Pollan maar eens.

Daar is nu trouwens alle tijd voor, eens een goed boek lezen, want corona heeft het hele alternatieve circuit vakkundig aan de ketting gelegd. Iets als yoga kan ik thuis nog wel doen, maar dat is wel moeilijker vol te houden dan de groepslessen die ik volgde. Een massale blotevoetendans waarbij de bacillen in het rond vliegen is voor onbepaalde tijd natuurlijk helemaal van het menu geschrapt.

Veel cursussen worden haastig overgeheveld naar de digitale snelweg, en daar ben ik dankbaar voor. Maar via een scherm ‘circlen’ is toch niet hetzelfde als in het echt. Aanraking is nu helaas onmogelijk. Fysiek contact met anderen is zonder meer wat ik het meeste mis in deze hele crisis. Ik wist niet of ik moest lachen of huilen toen ik op Facebook kennismaakte met het begrip ‘basorexia’ (of het nou verzonnen is of niet): het overweldigende verlangen om iemand te kussen.

Ademwerk

Een vraag die ik vaak krijg: is jouw zoektocht eindeloos? Nee, want yoga, meditatie en circling zijn ingesleten gewoontes geworden. En psychedelicagebruik heeft mijn wereldbeeld onomkeerbaar doen kantelen. Maar ik kan ook ‘ja’ zeggen, want ik blijf in de spirituele hoek nieuwe ontdekkingen doen. Ademwerk bijvoorbeeld, de ietwat cryptische parapluterm voor een cluster ademtechnieken – onze eigen wereldberoemde ‘iceman’ Wim Hof laat mensen er overal kennis mee maken. Via sessies diep ademhalen zonder pauze tussen in- en uitademing heb ikzelf de afgelopen tijd heel wat spanning losgelaten, en weldadige staten van zijn bereikt.

Beeld Suzan Hijink

Een maand of wat voor het begin van de coronacrisis werd ik geïnterviewd voor de documentaire ‘Gelukszoekers’ (nu te zien op Videoland), die de ‘geluksindustrie’ onderzoekt. De interviewster zocht een beetje naar kritische uitspraken. Zo van: laten we al die nepcoaches en andere charlatans maar eens goed te kijk zetten. Terwijl dat op z’n best eenzijdig zou zijn. Ja, er zijn excessen in spiriland. Ja, je moet goed opletten bij wie je een training of een workshop volgt, net zoals je altijd goed moet oppassen wat voor product je koopt. En ja, er wordt veel prietpraat verkondigd, zie sommige aantoonbaar onzinnige claims in ‘The Goop Lab’, de Netflixserie over het wellnessimperium van actrice Gwyneth Paltrow. Maar lulkoek wordt in andere bedrijfstakken evengoed verkondigd.

Een miljoen Nederlanders slikken chronisch antidepressiva. Depressie, eenzaamheid en angstklachten zijn in de westerse wereld al uitgegroeid tot epidemieën. De reguliere aanpak helpt in veel gevallen blijkbaar onvoldoende. Dat alleen al zou toch op z’n minst voldoende grond moeten zijn voor een open en onbevooroordeelde discussie over de mogelijke voordelen van ademwerk, ayahuasca en ander alternatiefs. Ik ben zielsblij met de geluksindustrie. 

Onlangs verscheen van Nils Elzenga het boek ‘Balkan Blues’, over de getroebleerde relatie met zijn vader na de vroege dood van zijn moeder (uitgeverij Signatuur, € 18,99).

Lees ook:

Ik snak naar nieuwe mensen, nieuwe verhalen, nieuwe sensaties

Journalist Haroon Ali houdt van veel mensen om zich heen en gaat graag op in de zoemende drukte van de stad. Thuisisolatie valt hem zwaar. ‘Het is vervreemdend om 24/7 met één iemand samen te zijn.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden