Doodziek in topvorm

null Beeld ap
Beeld ap

Tieners van nu kunnen zich niet voorstellen dat hun ouders ooit zonder hebben moeten doen: de iPhone, de iPad en de iPod. De grote man achter al deze vernieuwingen is op 56-jarige leeftijd overleden aan alvleesklierkanker. In 2003 kreeg Steve Jobs te horen dat hij nog maar een half jaar te leven had.

Het is een beetje een tegenvaller deze week, de introductie van een nieuwe versie van de iPhone. Fans hoopten op een iPhone5, met misschien wel weer een groter beeldschermpje. Ze moeten het doen met een iets sterkere batterij. Het is niet het grote spannende feest dat bijvoorbeeld rond de iPad2 nog wel losbrak.

Wat niemand weet, is dat Apple-goeroe Steve Jobs intussen op sterven ligt. En terwijl Applefans wereldwijd ietwat teleurgesteld afdruipen na de Let's talk iPhone-lancering door Steve Jobs vervanger Tim Cook, breken in stilte de laatste uren aan van de inmiddels uitgemergelde Jobs. In de nacht van woensdag op donderdag maakt Apple bekend dat hun grote leider, hun 'visionair en genie', op 56-jarige leeftijd is overleden.

De status van Jobs als lange magere superster met vriendelijk gezicht, in zwarte coltrui en spijkerbroek, gaat hand en hand met zijn ziekte. In 2003 hoort Jobs, dan eind veertig, dat hij alvleesklierkanker heeft, een van de slechtst geneesbare vormen van kanker. "De artsen vertelden dat ik nog maar zes maanden te leven had", zei Jobs in 2005 bij een toespraak voor de Stanford University.

Hoe het kan dat Jobs het zo lang volhoudt, is niet helemaal duidelijk. Hoe het echt met hem gaat de afgelopen jaren, daarover spreekt hij nooit. Wel moet hij twee keer lang ziekteverlof nemen. Dat leidt steevast tot zenuwachtige beleggers en een dip in het aandeel. Deze zomer trekt hij zich terug uit het bedrijf.

De meest revolutionaire producten, de iPod, de iPhone en de iPad, brengt Jobs pas op de markt als de ziekte al aan hem vreet. Volkskrant-columniste Aaf Brandt Corstius, devoot Applefan, schreef onlangs: "Steve Jobs werd bij elke presentatie van elk kleiner en dunner Appleproduct zelf ook kleiner en dunner. Op het laatst zag je bij Steve's presentaties, die op internet live gestreamd werden, alleen nog twee immense witte gympen met daaruit een tanige spriet in een coltrui. Maar wel een tanige spriet uit wiens brein al mijn lievelingsproducten zijn ontstaan."

Natuurlijk, Steve Jobs doet ook met de Apple Macintosh in de jaren tachtig bij een kleine schare liefhebbers de harten sneller kloppen. Vernieuwend zijn de mooie vormgeving - ze waren niet grijs maar fris wit. De muis, die Apple er als eerste bij verkoopt, maakte de computer een stuk gebruiksvriendelijker dan die van concurrent Microsoft.

Toch blijft Apple, ook met zijn laptops, altijd kleiner dan concurrent Microsoft. Over wat er mis is met de Microsoftcomputers zegt Jobs, naar verluidt op kribbige toon: "Ze zijn gewoon niet elegant". Apple is tot een paar jaar geleden een beetje wat Saab is voor autobezitters, met een kleine maar trouwe groep fans die bereid is om meer te betalen voor subtiliteit.

Dat wil zeggen; tot de iPod, iPhone en iPad op de markt komen, producten waarvan een pakweg tienjarige van nu zich niet kan voorstellen dat hun ouders ooit zonder konden. Met name Nederlanders omarmen de iPhone in 2008 met zo'n enthousiasme dat het netwerk van de enige aanbieder T-Mobile het niet aankan en voortdurend plat ligt.

Dat mag de pret niet drukken. Binnen de kortste keren heeft de helft van de Nederlanders een smartphone in bezit, inmiddels ook van merken als Samsung en HTC, die Appleklonen op de markt brengen. Voortaan zijn mensen niet meer afhankelijk van hun computer om online te gaan en kunnen zij overal filmpjes en foto's uitwisselen, e-mail checken en muziek luisteren.

Ondanks de concurrentie blijft Apple dit keer wel populair bij het grote publiek. In de laatste maanden zijn er zoveel miljoenen iPhones en iPads verkocht dat Apple Samsung en Nokia voorbij is gestreefd. Bij de presentatie van de laatste kwartaalcijfers blijkt Apple het grootste hightech-bedrijf aan de Amerikaanse beurs.

Veel wat er geschreven wordt over Jobs berust op mythes. De man gaf nauwelijks interviews. Zijn privéleven zou turbulent zijn, met een buitenechtelijke dochter die hij tot haar zevende weigert te erkennen. Naast die dochter laat Jobs een vrouw en nog drie kinderen achter.

Jobs groeit op in het hart van de computerindustrie, Silicon Valley. Tot zijn 27ste weet hij niet wie zijn echte ouders zijn. Zijn biologische vader is een Syrische student die zijn Amerikaanse moeder tegenkomt op de universiteit van Wisconsin. Zijn adoptieouders Paul en Clara Jobs noemen hun zoon Steven Paul.

Als bijbaan, hoe kan het anders in Silicon Valley, ontwerpt Jobs spelletjes voor Atari. Hij maakt zijn studie niet af en begint met de computeringenieur Steve Wozniak Apple Computers. Jobs is 21 als zij hun eerste computer op de markt brengen.

Wellicht dat de ziekte hem er nog meer van overtuigt dat hij moet vasthouden aan zijn ideeën. Het Apple-succes zit hem eerder in minder dan in meer. De iPad bijvoorbeeld wordt wel gekscherend een iPhone genoemd waar je niet mee kunt bellen.

In de Apple-winkels heerst een oase van rust, simpelweg omdat er maar een handvol Appleproducten bestaat. Steve Jobs besluit zich niets meer aan te trekken van consumentenonderzoek. Mensen kunnen zich eenvoudig geen voorstelling maken van iets wat er nog niet is, zo is het motto van mr. Apple.

Een Einstein is Jobs niet. Apple maakt meestal gebruik van techniek die al bestaat en giet dat in een gebruiksvriendelijk jasje. Zo bestaat de mp3-speler in de jaren negentig al voordat Jobs een eigen versie introduceert, de iPod - samen met iTunes, een eigen online muziekwinkel, een doorslaand succes.

Behalve dat hij steeds meer overtuigd raakt van de kracht van zijn producten, lijkt Jobs ook zakelijk handiger geworden sinds zijn Macintosh-tijd. De iPads en iPhones worden goedkoop in China gemaakt en zijn niet zoals de Macintosh dat wel was: duurder dan concurrerende producten.

Kritiek op Jobs is er ook. Oud-werknemers klagen over zijn dictatoriale stijl van leidinggeven. Tot aan de verpakking van de Apple-producten bepaalt Jobs hoe het eruit moest zien.

Steve Jobs is ook de drijvende kracht achter de marketing die eruit bestaat dat een lancering van een nieuw product een verrassing blijft tot de grootse lancering door Jobs zelf. De stroom aan geruchten geeft zoveel gratis publiciteit dat verder reclame maken niet nodig is. Een werknemer die in het openbaar iets loslaat over een nieuw Appleproduct, wordt op staande voet ontslagen.

In tegenstelling tot Google, dat producten ontwikkelt juist door ze te delen met anderen, houdt Apple alle technische vernieuwingen onder de pet. Het is nu in een juridische oorlog verwikkeld met Samsung omdat de Galaxy Tab teveel op de iPad lijkt. Iedereen die een app op een iPhone wil aanbieden, moet daarvoor betalen. Op de telefoonsystemen van Google kan iedereen zijn apps gratis aanbieden.

Die geslotenheid is uiteindelijk niet houdbaar en houdt bovendien innovatie tegen, vinden critici. Hoewel het nog onvoorstelbaar is met de torenhoge verkoopcijfers die het bedrijf nu heeft, zou wellicht daar de zwakke kant van Apple liggen.

Steve Jobs is echter zo jong gestorven dat zijn heldenstatus als grote vernieuwer onbetwist zal blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden