Dood voor het aanrecht

Nieuwjaar met stervende muis, het kon erger. De staart van mijn keukenmuis was onder de poot van de lamp gekomen, op dag één. Hij lag op zijn zijkant een beetje te trekken en deed alsof hij bijna dood was. “Wie zijn vijand overwint moet hem meteen doden”, schrijft Gerrit Krol in zijn autobiografie '60 000 uur'. Ik had de moed niet Krol letterlijk te nemen. Ik liet de keukenmuis achter in zijn worsteling met lamp en leven. Toen ik vijf minuten later polshoogte ging nemen, was hij verdwenen.

Dag twee. De muis lag dood voor het aanrecht. Even overwoog ik hem goed te bekijken, de aanpak van de kunstenaar Ted Noten indachtig, maar ik liet het plan varen en gooide hem (haar?) onbekeken in de vuilnisbak. Noten is ook bang voor muizen. De Amsterdammer maakt sieraden: schitterende, maar in 1995 ook één die schitterend en eng is. Hij vond in zijn atelier een minuscuul dood muisje, kamde het een beetje, gaf het een piepklein parelkettinkje om de nek en goot het in doorzichtig acryl. Het muisje zit gevangen in een langwerpig ijsblokje van kunststof, dat gedragen kan worden als hanger, als ring of als handtas.

Toen ik Prinses, want zo heet het, voor de eerste keer zag, was de schok der herkenning groot. 'Dode muizen als sieraad' was een beeld dat ik jaren geleden gebruikte in een - ongepubliceerd - gedicht. Nu zag ik het geconcretiseerd, in het kwadraat: muis met sieraad als sieraad. De afbeelding van het muizenprinsesje staat op mijn bureau.

Met kerstmis kregen de Amsterdamse politieagenten een fotoboek als kerstcadeau. Op glasnegatieven is aan het begin van deze eeuw het werk van de Amsterdamse politie vastgelegd. Ze zijn onlangs teruggevonden. Op een paar foto's zijn vermoorde mensen te zien. De idee dat uitgerekend politieagenten verblijd worden met deze beelden is eng. Niet omdat ze gruwelijk zijn, de foto's zijn juist niet gruwelijk, waarom zou je ze anders plaatsen in een fotokerstboek? Maar zonder hun gruwelijkheid worden foto's van vermoorde mensen nog problematischer dan ze al zijn; ze geven de foute boodschap dat aan moord een aspect van schoonheid kan zitten dat de gruwelijkheid uit het beeld doet verdwijnen. De slachtoffers uit het begin van deze eeuw zitten net zo vast op het glasnegatief als Prinses in haar ijsblokje van acryl. Tegenover hun belagers waren ze hulpeloos; en tegenover de politiefotograaf die hen kon fotograferen zoals hij wilde. Nu zijn zij hulpeloos tegenover de kijker. Wie zij waren en dachten te zijn, wat zij betekenden voor hun geliefden en vijanden, welke geheimen zij met zich meedroegen, welke deugden ze onderschreven, welke ondeugden ze bezaten - op de doos van het kerstpakket staat het niet.

Noten maakte van het dode muisje een sieraad om zijn eigen angst en afschuw te overwinnen. Bij de politiefoto's is de angst en afschuw al weggesijpeld door de tijd. De dode muis wordt 'menselijker', de dode mens op het glasnegatief abstracter. Sommige angst en afschuw moet blijven, niet die voor een dode muis, wel die voor moord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden