Dood Lockett doet steun voor doodstraf verder dalen

Nodeloos lijden door ondeugdelijke middelen leidt tot verontwaardiging onder Amerikanen. Oklahoma stelt executies uit in afwachting van onderzoek.

Het geklungel met injecties bij executies in de Verenigde Staten is koren op de molen van anti-doodstraf-activisten. En zij hebben de wind toch al in de zeilen: ook in het laatste westerse bolwerk van de doodstraf is die op zijn retour, door veranderingen in criminaliteit, juridische procedures, hoge kosten en tekorten aan de vereiste chemicaliën.

Clayton Lockett (38) deed er deze week in Oklahoma bijna drie kwartier over om te sterven, en wel aan een hartaanval. In januari daagde familie van Dennis McGuire (53) de staat Ohio voor de rechter omdat het bij hem 25 minuten duurde, ook langer dan de bedoeling is. Het Witte Huis, dat doorgaans niet ingaat op kwesties als deze, noemde de executie van Lockett inhumaan.

In beide gevallen is er geëxperimenteerd met middelen die, op zijn zachtst gezegd, niet effectief genoeg zijn. Sinds 1982 was een cocktail in zwang van drie middelen die moesten zorgen voor achtereenvolgens bewusteloosheid, spierverlamming en hartstilstand. Een dodelijke injectie werd destijds gezien als meer humaan dan de gaskamer of de elektrische stoel, die op hun beurt weer een vooruitgang waren op het vuurpeloton.

Maar bestanddelen van deze cocktail, die in 2008 zelfs door het Hooggerechtshof werd goedgekeurd, zijn niet meer leverbaar door maatregelen tegen de doodstraf van de Europese Unie. Europese bedrijven mógen niet meer leveren, en ook Amerikaanse bedrijven zijn terughoudender, uit angst voor Europa.

Zo stopte de enige Amerikaanse maker van natriumthiopental, dat de anesthesist gebruikt maar dat in hoge doses dodelijk is, in januari 2011 de productie. Oklahoma ging in plaats daarvan pentobarbital gebruiken waarover, volgens weekblad The Economist, veroordeelde Michael Watson in januari klaagde, voor hij stierf: "Het is alsof mijn hele lichaam brandt."

Amerikaanse leveranciers en apotheken die nog wel bereid de benodigde chemicaliën te leveren, eisen geheimhouding. De advocaten van moordenaar en babyverkrachter Clayton Lockett daagden vergeefs de staat voor de rechter om hun namen te onthullen.

Hoogleraar internationaal recht William Schabas van de Middlesex Universiteit in Groot-Brittannië zegt dat wetenschappelijke experimenten voor een goede cocktail niet zijn toegestaan: "De samenstellers van de cocktails hebben geen verstand van zaken. Ze klungelen maar wat aan." Tegen verscheidene Amrikaanse staten lopen rechtszaken vanwege de introductie van nieuwe cocktails.

De blunders bij executies en de mediaophef daarover versterken de dalende trend waarin de doodstraf al zit. Die daling heeft diverse redenen. Zo worden er minder moorden gepleegd. Vorig jaar werden er nog maar tachtig doodvonnissen uitgesproken. Wat daarbij meespeelt, is dat jury's in bijna alle staten tegenwoordig levenslang kunnen geven, zónder de optie van voorwaardelijke vrijlating. Texas introduceerde die mogelijkheid in 2005. De staat van de presidenten Bush is al jaren de Amerikaanse top-executeur, maar na die maatregel zakte zelfs daar het aantal doodstraffen, van 23 in 2004 naar negen in 2013.

Langzaam maar zeker schaffen staten de doodstraf helemaal af. In april mislukte een poging daartoe nipt in New Hampshire, maar sinds 2007 zijn er zes doodstrafvrije staten bijgekomen. Belangrijke reden daarvoor zijn de hoge kosten. Niet van de medicijnen, maar van jarenlange rechtszaken en hoger beroepen door dure advocaten, plus extra bewaking bij de dodencellen.

Uit een enquête van bureau Gallup blijkt dat onder Amerikanen de steun voor de doodstraf zijn piek voorbij is. Nog maar 60 procent van de Amerikanen is vóór, terwijl dat in 1994 een overweldigende meerderheid was van 80 procent.

En dan is er nog die eeuwige vraag of een jury zich vergist heeft. Recent onderzoek schat dat zo'n 4 procent van de Amerikaanse veroordeelden onschuldig in een dodencel zit. Regelmatig wordt iemand, na vele jaren, vrijgelaten omdat hij onschuldig blijkt te zijn.

Gouverneur Fallin van Oklahoma heeft een onderzoek gelast naar de executie van Clayton Lockett. Zijn dood kan wellicht de redding worden voor een andere veroordeelde: Charles Varner. Zijn executie is uitgesteld, met minimaal twee weken.

undefined

Minder doodstraffen

Dit jaar worden in de VS maximaal 33 doodvonnissen uitgevoerd, het laagste aantal sinds 1993.

In de VS wachten nu 3088 mensen op executie, tegen 3593 in 2000. Velen krijgen uiteindelijk een lagere straf.

Het aantal moorden per honderdduizend inwoners was in 2012 nog maar 4,7. In 1980 was dat 10,2.

Er zijn nog 32 staten die executeren. Vijftien daarvan hebben sinds 2010 geen doodstraf meer uitgevoerd.

Wie in Texas, Virginia, Oklahoma of Florida gepakt wordt heeft pech, want in die vier staten worden de meeste doodvonnissen voltrokken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden