’Donnergate’ komt niet uit de lucht vallen

Het past in de trend van de moderne overheidsvoorlichting.

Redactie: Hans GoslingaCees van der Laan en Teun Lagas

„Neem het voorbeeld van de stofzuigerverkoper. De man van Philips zal zeggen dat zijn apparaat meer zuigkracht heeft dan een Miele, maar hij zal niet zeggen dat het meer lawaai maakt. De man van Miele zal er de nadruk op leggen dat zijn apparaat minder geluid maakt dan een Philips, terwijl hij niets zal zeggen over de zuigkracht. Geen van beide verkopers heeft gelogen. Ze hebben alleen niet de hele waarheid verteld.”

Aldus onthulde Jack de Vries, voormalig spindoctor van CDA-aanvoerder en premier Balkenende, drie jaar terug aan een zaal vol voorlichters een van zijn keukengeheimen. Over het begrip ’spindoctor’ wordt vaak wat gewichtig gedaan, maar we hebben het dus gewoon over een lepe stofzuigerverkoper. Liegen mag hij niet, maar eerlijkheid is, legde De Vries uit, niet hetzelfde als de hele waarheid vertellen.

Op de bijeenkomst waar hij sprak was ook zijn grote voorbeeld, Alistair Campbell. Deze gewezen spindoctor van Tony Blair deed De Vries ter plaatse nog een handige tip aan de hand waarmee deze in de verkiezingscampagne van 2006 zijn voordeel deed. In een campagne, doceerde Campbell, moet je er niet alleen op hameren hoe bekwaam, betrouwbaar en modern je zelf bent, maar ook dat de tegenstander niet over al die kwaliteiten beschikt. „Het is hetzelfde als in het zakenleven. Coke wil niet alleen dat je denkt dat Coke oké is, maar ook dat je Pepsi haat. Dus we staken veel energie in het zwart maken van de tegenstander.” Vul, in plaats van Coke en Pepsi, Balkenende en Bos in en de verkiezingscampagne van 2006 is samengevat. De CDA-leider maakte zijn PvdA-opponent uit voor draaitol en leugenaar en besliste mede daardoor de strijd om het Torentje in zijn voordeel.

Spindoctor gewoon lepe verkoper

In Den Haag zijn er nu twee stofzuigerverkopers tegen de lamp gelopen, die hun taak om het imago van hun product, minister van sociale zaken Donner, te beschermen iets te ijverig uitvoerden. Een beetje dom, maar passend in de trend in de overheidsvoorlichting.

Gerard van der Wulp, directeur van de Rijksvoorlichtingsdienst, schreef in een onlangs uitgegeven RVD-boekje over de kunst van het voorlichten: „In het huidige mediatijdperk is het onmiskenbaar dat de bewindspersoon een vehikel kan zijn om het beleid goed en betrouwbaar over het voetlicht te krijgen. Dan is de beeldvorming van de bewindspersoon een middel om een hoger gelegen doel te bereiken.”

Het is al bijna zo dat niet langer de ministers in Den Haag aan de touwtjes trekken, maar hun voorlichters en spindoctors. Niet voor niets is de titel van het RVD-boekje ‘De bewindspersoon als boegbeeld’. Geen vitaal deel dus van het schip van staat, slechts ornament. Een andere routinier onder de Haagse voorlichters, Anne-Marie Stordiau, directeur communicatie van het ministerie van justitie, gaat nog een stapje verder: „Een minister is voor zijn politieke voortbestaan afhankelijk van het profiel dat hij opbouwt.”

Regeren is beeldvorming

De verschuiving is dus bijna compleet. Volstond een voorlichter in de oude tijd met het uitleggen van het beleid, nu gaat de meeste aandacht naar de profilering. Stordiau windt er geen doekjes om: Het gaat er niet meer om „wat een minister zegt, maar wanneer, hoe, waar en waarom op dit moment”.

Veelzeggend voor de machtsverschuiving is dat Campbell bekend stond als de real deputy prime minister. Die titel voorkwam nochtans niet dat hij in 2003 voortijdig zijn bullen moest pakken, toen hij in opspraak raakte wegens het aandikken van de noodzaak Irak binnen te vallen. De Vries trad na zijn succesvolle campagne in 2006 vrijwillig terug, maar de visies van de meester en diens leerling hebben onder Haagse voorlichters breed navolging gekregen. De feiten zijn naar de achtergrond gedrongen, voorlichters zijn vooral bezig met het onderhoud van hun boegbeeld. In het Zuid-Afrikaans heet een voorlichter al een ’beeldpoetser’. Kunnen we hier zo overnemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden