Donkere wolken boven Spaanse zonneboeren

null Beeld

Dankzij een royale subsidie kende de Spaanse zonne-energiesector de afgelopen jaren een spectaculaire groei. Maar door de crisis is het geld op en blijven investeerders weg. Vandaag demonstreert de sector in heel Spanje.

Francisco Herrero Sánchez (59) is een goedlachse geitenboer uit Jumilla, een stadje in de Spaanse regio Murcia. Drie jaar geleden sloot hij zich aan bij een corporatie van lokale agrariërs en wijnboeren die wilden investeren in de veelbelovende zonne-energiesector. Het merendeel van zijn investering van 150.000 euro leende hij bij de bank.

"Na tien jaar zou ik mijn lening afbetaald hebben en zou ik iets extra's voor mijn pensioen gaan verdienen", vertelt hij. "Maar de sector is volledig kapot gemaakt. Bijna elke cent die ik nu verdien met de verkoop van de melk van mijn tweehonderd geiten, gaat direct naar de bank. Want met zonne-energie kun je geen geld meer verdienen. Naar een aanvullend pensioen kan ik fluiten."

Het verhaal van Sánchez is er één van vele geworden. Om zijn land minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen, en duizenden banen te creëren, riep de socialistische premier José Luis Rodríguez Zapatero in 2007 een subsidie in het leven voor zonne-energie. Hij garandeerde de producenten een vaste prijs van 44 eurocent per kilowattuur voor een periode van 25 jaar. Ter vergelijking: 'gewone' energieleveranciers krijgen 4 cent per kilowattuur.

In het eerste jaar werd er voor 3000 megawatt gebouwd, hoewel de regering had gerekend op 370 megawatt. Kleine boeren, bedrijven en internationale pensioenfondsen investeerden bij elkaar voor 20 miljard euro. Spanje werd de nummer één producent van zonne-energie ter wereld. Maar toen kwam de economische crisis en was het geld op.

De regering besloot de subsidies voor de komende drie jaar te verlagen met 30 procent. Ook om een zonne-energie-bubbel te voorkomen: investeerders waren al massaal toegestroomd vanwege de hoge subsidies en kenden een hogere waarde toe aan de sector dan deze eigenlijk waard is. Inmiddels zijn producenten onderworpen aan een maximaal aantal uren dat ze zonne-energie mogen teruggeven aan het stroomnet. De hele sector is woedend.

"Hoe kan een regering een belofte doen, die vastleggen in een wet en drie jaar later de boel weer omgooien?", zegt Agustin Carrion García, een 37-jarige wijnboer. Hij investeerde voor ruim 300.000 euro. Hij wijst naar het terrein van tien hectare tussen de groene heuvels vol olijfbomen en wijnranken net buiten Jumilla.

Blinkende panelen vangen hier de felle zon op. "Dit moest een veilige investering zijn, nu gaan hele families eraan kapot." Volgens de Organisatie voor Agrariërs en Veeboeren (COAG) zijn meer dan 20.000 boeren in de regio Murcia gedupeerd. Het is dan ook de regio met de meeste zonuren van Spanje.

Zelf betaalt García maandelijks 3000 euro af aan de bank. Zijn inkomsten haalt hij uit het aandeel dat hij heeft in de wijnbodega San Isidro, goed voor 3 miljoen liter per jaar. "Maar ik moet de broekriem stevig aantrekken." Net als andere ondernemers overtuigde hij ook familie en vrienden om mee te doen. Spijt heeft hij niet, "want niemand kon dit voorzien". Hoop heeft hij evenmin. "Geen enkele regering zal de wet ooit weer ten gunste van ons veranderen."

Hoop kan alleen uit Brussel komen. Eurocommissaris voor energie, Günther Oettinger, schreef in februari een brief naar de Spaanse industrieminister Miguel Sebastián, met de waarschuwing dat de subsidiekorting de hernieuwbare energiedoelstelling van de Europese Unie in gevaar brengt. Vooral omdat de maatregel investeerders afschrikt. Maar bij een waarschuwing is het vooralsnog gebleven.

Bovendien houdt Sebastián vol dat de maatregel geen bedreiging is voor de winstgevendheid van de sector. Maar volgens Asif, de organisatie voor de zonne-energie-industrie die de subsidie zelf ook 'heel royaal' noemt, wordt er geen investering meer gedaan. Bovendien wijzen producten op de reputatieschade voor Spanje in het algemeen, want wie wil er investeren in een land waar de regering een gemaakte wet in één regeerperiode weer ongedaan maakt? De minister heeft enkel een vage belofte gedaan om weer met de sector om tafel te gaan zitten.

Tijdens een gezamenlijke lunch in Jumilla praten zes investeerders over hun investering. Het zonne-park even buiten het stadje telt in totaal 120 deelnemers die er voor bedragen van 100.000 tot 300.000 euro in zitten. Ze voelen zich bedrogen.

"De regering laat mensen geloven dat wij speculanten zijn, die snel geld wilden verdienen en dan wegwezen, zoals in de vastgoedsector", zegt één van hen. "Maar je praat hier over onze oudedagvoorziening." Dat om de sector een waas van fraude hangt (zie kader) is volgens hen onterecht. De Nederlander Govert Dijkstra (41) die al tien jaar in Spanje woont: "Een grote leugen. Enkele gevallen zijn enorm uitvergroot."

De zes mannen kunnen hun maandelijkse renteafdracht aan de bank nu nog betalen maar dat zal na de zomer anders zijn. Dan zitten ze aan hun stroomlimiet. Voorheen mochten producenten in Murcia subsidie vragen voor maximaal 1800 uur. De komende drie jaar zal dat 1250 uur zijn. García: "Banken zullen beslag leggen op huizen, bedrijven zullen failliet gaan en Spanje zit straks met nog meer werklozen opgescheept die een uitkering nodig hebben."

Miguel Ángel Martínez-Aroca Pérez is advocaat en secretaris van Anper, de nationale vereniging van producenten van duurzame energie. Hij noemt Spanje's grootste energiebedrijven als Iberdrola, Endesa en Gas Natural de boosdoener achter de wetswijziging. "Zij zijn bang voor hun eigen inkomsten nu blijkt dat de zonne-energiesector veel potentie heeft. De regering is gezwicht onder hun sterke lobby." Hij spreekt van een omgekeerd 'Robin Hood'- verhaal: 'De Spaanse regering steelt van de armen en geeft het aan de rijken.'

De vereniging Anper zal samen met diverse andere organisaties vandaag demonstreren in heel Spanje. "Politici moeten begrijpen dat zonne-energie van fundamenteel belang is voor Spanje wil het duurzamer worden en minder afhankelijk zijn van de import van energie", aldus Pérez. Nu is het land voor 80 procent afhankelijk van het buitenland.

Veel meer dan protesteren kunnen kleine investeerders ook niet doen. Ze hebben het geld niet om een rechtszaak te beginnen. Bovendien duren rechtszaken jaren. Een groep van vijftien internationale investeerders bereidt wel een rechtszaak voor tegen de regering, die hier niet op wil reageren. Zij eisen een schadevergoeding van 400 miljoen euro. Hun zaak komt mogelijk in juni voor.

De subsidiekorting is niet volgens iedereen de doodsteek voor de sector. Salvador Seguí Chilet, zonne-energie specialist en hoogleraar aan de Polytechnische Universiteit van Valencia, zegt dat Spanje zich meer moet gaan richten op de bouw van kleine zonne-installaties op de daken van particulieren en bedrijven. "De zon schijnt gemiddeld 300 dagen per jaar terwijl maar vijf procent van de particulieren panelen heeft."

Uit een studie van Greenpeace blijkt dat alleen al via panelen op daken Spanje in 2050 tweemaal in de eigen energiebehoefte kan voorzien. Complicatie is alleen dat veel particulieren geen aansluitpunt krijgen op het bestaande net dat in handen is van de grote energieproducenten. Bovendien moet de eigen opgewekte energie eerst aan het net worden geleverd om vervolgens weer teruggekocht te worden van de distributeur. Een ingewikkeld proces.

Chilet pleit dan ook voor eenvoudige regels. Spanje ziet hij als een voorbeeld van hoe het niet moet. "De subsidie was zo hoog dat ook op plekken waar weinig mensen woonden parken werden aangelegd. De regering had deze chaos moeten voorkomen."

's Nachts wekten dieselmotoren 'zonnestroom' op

Spanje's royale subsidiesysteem voor zonne-energie heeft tot een miljoenenfraude geleid. Vorig jaar ontdekte de Nationale Energieraad (CNE) dat bedrijven zelfs op bewolkte dagen volop stroom leverden die was opgewekt uit zon. Zeker 9000 van de 55.000 zonne-energie installaties hebben de regels omzeild. Zij lieten de meters 's nachts doordraaien voor stroom die in werkelijkheid werd opgewekt met dieselmotoren. Enkele zonneparken bleken in werkelijkheid windmolenparken te zijn. Vorige maand werd elke vorm van subsidie stopgezet bij 350 installaties, vanwege fraude. De bijdragen die zij ontvangen hebben, moeten worden terugbetaald, inclusief rente.

In 2008 was de sector ook al in opspraak. Tientallen ambtenaren werden toen ontslagen omdat zij handelden in vergunningen voor aannemers en projectontwikkelaars die een zonne-energie installatie wilden bouwen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden