Interview

Dominees in actie voor 'vernieuwde kerk'

Jantine van Iersel-Veenhof, Marleen Blootens en Jasper van Schaik. 'De kerk is klein, wij weten niet anders.'Beeld Maarten Hartman

Vier jonge protestantse predikanten vinden dat hun kerk drastisch moet veranderen. Ze beginnen vandaag een handtekeningenactie, als duwtje in de rug. 'Het is nu of nooit.'

Is dat eigenlijk wel leuk, werken in een kerk die almaar krimpt? Absoluut, er is bijna niets dat leuker is! Zo, dat is een keer gezegd. Predikant Marleen Blootens kijkt triomfantelijk naar haar collega's Jantine van Iersel en Jasper van Schaik. "Wij weten niet anders of de kerk is klein. Als je dat als uitgangspunt neemt, heb je niets te verliezen", zegt Blootens, die predikant is in Amsterdam.

Blootens (33), Van Iersel (29) en Van Schaik (36) zijn drie jonge predikanten in de Protestantse Kerk in Nederland. Ze vertellen hun verhaal in de pastorie van Van Schaik, in het Zuid-Hollandse Woubrugge. Samen met nog een vierde, Thejon Bos uit Twijzelerheide (Friesland) die niet aanwezig is, beginnen ze vandaag een handtekeningenactie.

De vier hopen dat veel predikanten, kerkleden en andere geïnteresseerden hun 'Pamflet Kerk 2025' ondertekenen en zich daarmee scharen achter de grote veranderingen die kerkleider Arjan Plaisier onlangs aankondigde in Trouw (zie inzet).

Van Schaik: "We weten: onze kerk gaat terug naar de basis, naar hoe het allemaal begon." Hij leunt achterover. "Echt een opluchting om dat te erkennen."

In een tekst, die onder dit artikel staat, lichten de drie predikanten hun standpunt toe. Op de website www.kerk2025.nl is hun oproep te ondertekenen. "Het is nu of nooit", zegt Van Schaik in zijn pastorie in het Zuid-Hollandse Woubrugge over de voorgenomen veranderingen. De andere twee knikken.

Een handtekeningenactie is een uitzonderlijk middel in de kerk. Wat is er aan de hand?
Van Iersel: "De gemeenschap van Christus is natuurlijk niet alleen iets van zondagochtend om 10 uur. Dat lijkt het soms wel geworden." Van Schaik: "Hoe het nu gaat in de Protestantse Kerk, kan het eigenlijk niet langer. Als ik wil, kan ik de hele dag vergaderen als een bestuurder. Je bent dan alleen nog maar met een instituut bezig dat vooral zichzelf in stand houdt. Dat is gewoon niet langer vol te houden. Ik geloof dat de visie om de kerk te veranderen breed zal worden gedeeld. Weerstand verwacht ik dan ook niet, maar een duwtje in de rug is wel nodig. Vandaar deze actie."

Arjan Plaisier: Einde van de 'volkskerk'
De Protestantse Kerk in Nederland zal noodgedwongen ophouden een 'volkskerk' te zijn, zei scriba (landelijk secretaris) Arjan Plaisier onlangs in Trouw. Kerkleden moeten accepteren dat er 'witte plekken' komen waar geen kerk meer is. Ook moeten de huidige hiërarchie en de vergadercultuur volgens hem op de schop. Daarnaast pleitte Plaisier ervoor om met 'een nieuwe onbevangenheid en vrijmoedigheid' over het geloof te spreken en voorziet hij verregaande samenwerking met andere christenen. De generale synode, de landelijke vergadering met afvaardigingen uit plaatselijke kerken, praat volgende maand in Lunteren over de toekomst.

De drie dominees lichten toe wat ze bedoelen. Ze vertellen dat veel oudere kerkleden en collega's hun hele leven al in een krimpende kerk doorbrengen. Dat heeft een afstompend effect, is hun ervaring. "Daardoor is bij veel kerkleden een soort metaalmoeheid opgetreden, is soms mijn indruk", zegt Van Schaik. Van Iersel: "Moeten we wéér veranderen, is dan de reactie."

Jongere kerkleden ervaren de kleine kerk dikwijls heel anders, zo is hun stellige indruk. Blootens: "De kerk ís klein en marginaal. Wij weten niet anders. Dat is niet erg. Wij geloven dat de Geest de kerk sticht, ook al is deze klein." Van Schaik: "Daarom is het zo goed dat de leider van de kerk dit gegeven nu als uitgangspunt neemt."

De traditionele kerkdienst lijkt soms een 'Chinees schouwspel', zegt Plaisier. Herkennen jullie dat?
Jantine van Iersel, predikant in Wateringen: "Ik werk in een kerkvorm die al voorbij is, denk ik soms. De vorm is voor velen onverstaanbaar geworden. Als iemand zomaar binnen zou komen, zou die niet begrijpen wat we doen." Marleen Blootens: "Terwijl je in de stad, gewoon op straat, overal mensen tegenkomt die op zoek zijn naar zin, spiritualiteit of God."

'We hoeven de kerk niet langer als stenen monument in stand te houden', stellen jullie. Hoe zien jullie de kerk van de toekomst?
Van Iersel: "Kerk ben je natuurlijk op zoveel plekken. Ik heb bijvoorbeeld een gespreksgroep met twintigers en dertigers, iedereen die diepgang zoekt kan aansluiten. We praten over maatschappelijke thema's en de zin van het leven, met lekker eten en een glas wijn. Hou je dan wel wat over van de christelijke traditie, is de vraag die ik soms krijg. Natuurlijk wel, luidt dan mijn antwoord. Ik als predikant belichaam toch de kerk?"

Blootens: "De kerk is marginaal. Dat is ons uitgangspunt. Dat geeft mij in Amsterdam de vrijheid om van alles te doen. Wij hebben een leefgemeenschap in een kerk in Amsterdam. We zijn klein, zo'n tachtig actieve leden, maar doordat we ook zaken als buurtmaaltijden organiseren, weet de omgeving ons te vinden."

Van Schaik: "Hoe de kerk er precies gaat uitzien, dat weten we natuurlijk niet. Ik ga ervan uit dat ik er ooit een baan naast moet nemen."

Van Iersel: "De kerk wordt van een instituut een beweging. Het gaat niet om de stenen, het gaat om het Woord. Kerk kun je ook zijn aan een keukentafel."

Pamflet Kerk 2025

Wij zijn dominee. Wij houden van de kerk als huis van God en mensen. Het is geweldig om in een huis te wonen en te werken waar al eeuwen lang een ontmoeting tussen God en mensen plaatsvindt. Dit huis is een huis met een ziel. De ziel is de liefde van Christus die leven geeft. Wij zijn dominee omdat we door zijn liefde zijn aangeraakt. Dat zeggen we niet om vroom te doen, maar omdat we helder willen zijn over wat ons beweegt om nu én in de toekomst dominee te zijn.

Het verlangen om back to basics te gaan is ons uit het hart gegrepen. Wat is het hoopvol dat we op een punt zijn aanbeland waarop we de kracht hebben gevonden om het roer radicaal om te gooien. Want waarom zouden we nog langer zuchten onder het juk van een voorbije vorm van de kerk?

We hoeven de kerk niet langer als stenen monument in stand te

houden. De Geest verbindt ons aan de liefde van Christus. Hij zendt ons uit en sticht zijn gemeenschap als teken van zijn koninkrijk in de wereld. Laten we ons aan deze scheppende realiteit overgeven. Dan gaan we back to basics. Nu is het moment!

Het synoderapport Kerk 2025 taxeert de staat van de kerk in onze tijd eerlijk en dat geeft lucht. Kerk 2025 biedt een eerste ontwerp voor een kerk die wordt bevrijd van de kramp om het instituut te beheren, zodat nieuwe generaties kunnen geloven, hopen en liefhebben. We mogen hen niet belasten met een kerk die als een molensteen om hun nek hangt. Hoe zullen ze anders ontdekken dat de ontmoeting met God jou in de ruimte zet?

De praktijk van de kerk dient haar bevrijdende inhoud uit te stralen. Dat vraagt van ons een nieuwe houding. We willen tijdgenoot zijn van de mensen en cultuur om ons heen. Als voorgangers in de PKN weten we ons geroepen om de sprong te wagen en ons te laten zenden door de Geest.

Marleen Blootens, Amsterdam
Thejon Bos, Twijzelerheide
Jantine van Iersel-Veenhof, Wateringen
Jasper van Schaik, Woubrugge

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden