Dominee te snel moeders lieve jongen

Vader en zoon vissend aan de waterkant. Uren van stilte en toch is tijdens het hengelen alles gezegd.

Mannen zijn geen praters, net als Maria bewaren ze alles in hun hart, schrijven Reinhard Schulte en Jac Franken in Konvooi, werkschrift voor kerk en samenleving. Het tijdschrift is geheel gewijd aan mannenpastoraat. Is alle pastoraat niet vanzelf mannenpastoraat, omdat de mannen in de kerk immers de dienst uitmaken? Nee, zo blijkt uit de artikelen in Konvooi. Zoals vrouwen altijd maar weer verstrikt raken in de clichébeelden, varierend van verleidster tot verpleegster, zo kost het ook mannen moeite, niet te vervallen in de rol van de macho of het zachte ei.

Moderne mannelijkheid bevat idealiter een evenwichtige mix van kracht en zorg. De zoektocht daarnaar gaat niet via praatgroepen, omdat de man immers niet zo gemakkelijk praat. De man dóet liever iets. Samen vissen, samen een hut bouwen, samen een weekend overleven op de Veluwe. Voor het pastoraat is dat zwijgzame, dat doenerige van mannen lastig. Pastores klagen daar ook over: als ze op huisbezoek komen bij een echtpaar en het gaat over spirituele of emotionele zaken, voert de vrouw het woord. Mede namens haar man. Tijdens een recente studiedag over mannenpastoraat bleek eens te meer hoe belangrijk hierbij niet-verbale vormen zijn. De vraag kwam zelfs op of het wel verstandig is om bij catechese jongens en meisjes in één groep te zetten. Laat de meisjes in een eigen groep lekker praten en de jongens zonder de hulp en het voorbeeld van de meisjes op hun eigen manier vorm geven aan hun spiritualiteit, was de suggestie.

In zijn boek De Wildeman, een zoektocht naar mannelijkheid, waarschuwt Robert Bly alle moeders dat zij hun zoon niet tot een soort weke superechtgenoot moeten opvoeden, die altijd invoelend en begrijpend is, en steeds voor haar klaarstaat. Jongens moeten mannelijkheid van een man leren en dat betekent dat ze een tijd zonder vrouwen om zich heen en onder de hoede van een oudere man experimenteren met agressie, met jagen en kijken wie de sterkste is. Volgens Bly hebben vooral dominees die fase overgeslagen en zijn ze veel te snel moeders lieve jongen geworden, invoelend, begrijpend en zacht. De behoefte aan jagen, vechten en krachtmeten blijft toch, volgens Bly, en uit zich dan in gewelddadigheid, vooral jegens vrouwen. Waarmee niet gezegd is dat iedere dominee een verkrachter is. Het is wel een thema waaraan bij pastorale opleidingen aandacht besteed moet worden.

In de door Jung geïnspireerde zoektocht naar mannelijkheid duiken oerbeelden op als koning, minnaar, krijger, en ingewijde. Iedere man heeft van allevier wel een snufje meegekregen, en de een zal meer koning zijn, de ander meer minnaar. Onder de mannen die veel 'energie van de ingewijde' hebben, horen vooral priesters, maar iedere man kan in tijd van crisis te rade gaan bij de priester in hemzelf om zo zijn eigen bron van kracht en wijsheid aan te boren.

Dienend

Het bisdom Den Bosch kreeg er onlangs drie priesters bij en dat inspireerde dr. J.W. Schneider s.j. in het Bisdomblad tot een bespiegeling over het priesterschap. Zonder veel moeite is daar de mix van kracht en zorg, ingrediënten van moderne mannelijkheid, in terug te vinden. Lag vroeger het accent op de verhevenheid van de priester, nu is het de tijd om de nadruk te leggen op het dienende. Net als Jezus moeten priesters vergevend zijn, God en de gelovigen dienend en gehoorzaam aan de Vader. Over de combinatie vrouwelijkheid en priesterschap (zie de kerkbladenrubriek van vorige week) overigens geen woord.

Ikon-pastor Bram Grandia (47) blikt in de Ikon-krant terug op zijn overstap van de Amsterdamse Keizersgrachtkerk naar het pastoraat bij de Hilversumse omroep. “Voor mij moet de kerk een vrijplaats zijn, een plek waar mensen de ruimte krijgen die de maatschappij hen vaak niet geeft. Vrijheid is een kernbegrip in mijn theologie. Na verloop van tijd kreeg ik echter last van de voortdurende aanspraak die een gemeente maakt op haar predikant. Ik begon te beseffen dat ik dat begrip vrijheid nauwelijks op mijn eigen leven toepaste. Mijn hele leven was kerk geworden en ik kwam er niet aan toe te onderscheiden wat de gemeente van mij vroeg, wie ik voor mijn gezin wilde zijn en wat ik voor mezelf wilde zijn.”

Postmodern

In de postmoderne tijd - nu dus, en hier - is er meer ruimte en vrijheid dan er vroeger was om een eigen vorm te geven aan het samenleven met anderen. In een willekeurige klas in een grote stad zullen lang niet alle kinderen in een ouderwets gezin leven. Sommige gezinnen bestaan uit moeder en kinderen, of uit twee moeders met kinderen, en menig kind krijgt een nieuwe papa, een nieuwe mama, of een reeks nieuwe papa's en mama's. Het (Vlaamse) cultureel maaatschappelijk maandblad Streven besteedt in het juninummer aandacht aan het postmoderne gezin. Al die ruimte en vrijheid is fijn voor de ouders, schrijft Else Walravens, maar worden de kinderen er wel gelukkiger van? Ze durft te opperen dat kinderen misschien wel het liefst een saai, ouderwets gezin willen zonder grote veranderingen. Maar nader onderzoek moet uitwijzen enzovoorts. De volwassenen moeten wel “erover waken dat hun zelfontplooiingsdrang niet ten koste gaat van de rechten van de kinderen,” schrijft ze.

Wat dat betreft hebben kinderen van het mannenpastoraat alleen maar goeds te verwachten. Tijdens genoemde studiedag werden mannen opgeroepen om minder te gaan werken en meer tijd met hun kroost - weliswaar vooral de jongens - door te brengen. Vaders moeten er zijn, vinden de profeten van de moderne mannelijkheid.

1600 Katwijkse mannen, tenslotte, zingen op een cd waarvoor in De Waarheidsvriend geadverteerd wordt liederen van Johan de Heer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden