Dominee leert van Maasbach

Al zes jaar en meer 350 uitzendingen lang is pinkstervoorganger David Maasbach op zondagochtend op tv. Wat is zijn recept?

Ze zijn met zijn achten: zeven protestantse dominees in opleiding en hun docent Ciska Stark. Samen zitten ze in Utrecht in een zaaltje van het landelijk dienstencentrum van de Protestantse Kerk in Nederland voor een college 'geloofspraktijken'. Studenten leren daarin hoe christelijke rituelen zich in de hedendaagse samenleving manifesteren. Vandaag gaat het over het vakgebied van docent Stark, de homiletiek: de kunst van het (s)preken.

Het eerste uur van het college bestaat uit theorie. In het tweede uur zet Stark de beamer aan. Op haar laptop tovert ze een aflevering van het tv-programma 'David Maasbach', dat sinds 2008 elke zondagochtend wordt uitgezonden op SBS6. In het naar hem genoemde programma is de hoofdrol weggelegd voor pinkstervoorganger Maasbach (1959) uit Den Haag, die in een half uur tijd een stichtelijke boodschap overbrengt.

Ciska Stark: "De bedoeling is dat studenten leren hoe predikers hun publiek aanspreken." Ze hebben daarom analyseformulieren bij de hand om te kijken naar aspecten als inhoud, vorm en taalgebruik van Maasbachs verkondiing. "Voor de studenten is het essentieel om ook zelf goed te leren luisteren naar preken", zegt Stark. "Waar word je door aangesproken en wat roept irritatie op?"

Familieman

De uitzending begint met een introductiefilmpje. David Maasbach verschijnt in beeld, voorgesteld als familieman aan het hoofd van een tafel. In de volgende scène zit Maasbach in zijn huiskamerstudio, er ligt een warme plaid over de rand van zijn leunstoel. Hij heet de kijkers welkom met 'beste mensen, lieve mensen'. Na het welkom wordt overgeschakeld naar een theaterzaal. We zien de mensen in de zaal achterover leunen in comfortabele stoelen. Op het podium verschijnt Maasbach weer, hij draagt een modieus pak met groene stropdas.

In deze uitzending vertelt de voorganger twee verhalen na uit het Marcusevangelie. Zijn vertelling wordt afgewisseld met beelden uit de evangelisatiefilm 'Jesus' uit 1979. Maasbach wordt al prekend en profil gefilmd, hij kijkt als het ware samen met de televisiekijker naar de filmbeelden.

Jezus, zo verhaalt het evangelie, is met zijn discipelen aan het varen en het stormt. Hij slaapt. De discipelen maken hem wakker en hij zegt dat de storm moet gaan liggen, en het meer wordt rustig. David Maasbach: "Als Jezus dan voet aan wal zet, vertelt de Bijbel ons, komt er een bezeten man op hem af. Een wildenaar. De man was in razernij. Het was een man die niemand kon bedwingen. Het moment dat hij Jezus zag, rent hij op Jezus af en valt voor z'n voeten op de grond. Ik zal u vertellen, de boze geesten weten beter wie Jezus is dan de meeste mensen."

In het Utrechtse zaaltje komen de eerste reacties los. "Wat een verhalenverteller!" zegt Arend-Jan Eshuis. "Al heeft hij er wel veel tekst bij nodig, want hij vertelt het verhaal na en heeft zelf steeds commentaar van wat hij zelf vindt of meemaakt. Als Maasbach opmerkt dat Jezus de hele dag verhalen heeft verteld, voegt hij daar uit eigen ervaring aan toe: 'En ik kan u zeggen, dat is vermoeiend hoor, de hele dag spreken'. "Ik merk dat het steeds om Maasbach zelf draait", zegt studente Maria Moed. "Ik hoor hem steeds over zijn eigen belevenissen."

Ondertussen loopt Maasbach in de SBS-uitzending heen en weer over het podium. "Jezus is nog steeds dezelfde", zegt de voorganger tegen de zaal terwijl er rustige achtergrondmuziek klinkt."Hij wil ook u bevrijden van boze machten. De Bijbel leert ons dat er heel veel verschillende boze geesten zijn. Ik denk dat er vandaag in ons Nederland ook veel mensen kampen met de geesten van depressie. Anderen kunnen maar niet slapen omdat ze zo onrustig zijn. De vraag is: wil je bevrijd worden vandaag? Dan mogen we samen bidden en als punt van contact strek ik mijn hand naar u uit. En zo verbreek ik nu in de naam van Jezus van Nazareth elke boze macht. Ook van de geest van krankheid, verdwijn. Ontvang Gods vrede. Ontvang het nú." Maasbach spant zijn spieren als hij zijn hand naar de camera uitstrekt.

Jolanda de Jong: "In Maasbachs ogen lijkt iederéén wel bezeten, want bij slapeloosheid moeten er al geesten uitgedreven worden."

"Het is wel manipulerend hoe Maasbach de kijker vraagt om mee te bidden", zegt Jasper Lensen. "Muziekje erbij, je wordt in de sfeer gebracht en dan de oproep: doe het nu. Juist doordat hij het zo overtuigend en uitnodigend zegt, is het moeilijk te weigeren. Net als een cadeau moeilijk te weigeren is. Dat neem je gewoon aan."

Bart Ouwehand: "Maasbach speelt in op het sentiment van 'ons overkomt een hoop narigheid waar we niets aan kunnen doen, maar gelukkig zijn er boze geesten die we de schuld kunnen geven'."

Ciska Stark: "Heb je als kijker jezelf niet in de bezeten man herkend, dan herken je misschien iemand uit je omgeving. Maar hoe problemen als verslaving in het dagelijks leven aangepakt moeten worden, is bij Maasbach niet aan de orde. Gebed ontvangen is genoeg."

Vertrouwelijk

Maasbach sluit de uitzending weer af in zijn leunstoel. "Welkom terug", zegt hij. "Als u een nood heeft voor uzelf of een ander dan kunt u me altijd schrijven. Schrijf me ook als God een wonder voor u heeft gedaan. U kunt me altijd alles schrijven want uw brief blijft vertrouwelijk en ik beloof u persoonlijk terug te schrijven. We ontvangen geen subsidie en daarom zijn altijd alle giften welkom. Wilt u mee doen om het evangelie te verspreiden, doneer dan een gift."

Stark: "Bij de dienst van Maasbach begin je thuis bij hem in de woonkamer, je stapt met hem het verhaal binnen en tot slot eindigt het weer in de woonkamer en brengt hij je veilig thuis."

Als de uitzending is afgelopen, vullen de studenten hun analyseformulieren in. 'Zijn taalgebruik is prettig', vindt de een. 'Hij is verstaanbaar en begrijpelijk', noteert een ander. 'Hij beweegt makkelijk over het podium', viel een derde op. En: 'Je kunt je met hem identificeren, het is een gewone Haagse jongen'.

Wel vragen de studenten zich af voor welke toehoorders de verkondiging van Maasbach eigenlijk bedoeld is. Docent Stark: "Deze diensten vormen een moment van troost voor mensen die veelal niet meer verbonden zijn aan een plaatselijke geloofsgemeenschap. De tijd dat mensen trouw alleen hun eigen dominee hoorden, is wel voorbij."

Ondanks de moderne aanpak van de uitzending, zegt Stark, houdt Maasbach eigenlijk een heel traditionele preek. "Hij is de klassieke onderwijzer van vroeger, de verteller. Hij hanteert een klassieke vorm van overtuigings- gerichte prediking. Theologisch is het niet complex, er speelt maar één thema en dat is exorcisme."

De studenten hebben na afloop van de uitzending gemengde gevoelens. Maar Jolanda de Jong gaat vaker naar Maasbach kijken, zegt ze. "Om hoe hij dat doet - hoe bindt hij de toehoorders, hoe is zijn taalgebruik, en de opbouw van de verkondiging? Het gaat om zijn hele performance."

Beelden van Maasbachs zondagochtenduitzendingen vanuit het Haagse Capitol, te zien tussen 9 en 10 uur op SBS 6.

In de traditie van de pinksterkerken

De kerk van David Maasbach staat in de traditie van de Nederlandse pinksterkerken. Zijn vader Johan Maasbach (1918-1997) werd in die kringen bekend als vertaler tijdens de evangelisatiediensten van de Amerikaanse prediker T.L. Osborn, onder andere op het Malieveld in Den Haag in 1958. Vervolgens richtte hij Johan Maasbach Wereld Zending (JMWZ) op. Vader Johan verspreidde het evangelie sinds de jaren zestig onder andere via Radio Luxemburg. Zoon David werkte eerst in de drukkerij van Maasbach, was jeugdleider in de kerk en volgde daarna zijn vader op als hoofdprediker en kerkleider. Via TV West en TV Utrecht begon hij in de jaren negentig met uitzendingen van diensten. In 2008 was de eerste landelijke uitzending op SBS. De tv-uitzending is niet advertentievrij, regelmatig verschijnt er reclame in beeld met aanbiedingen van boeken, uitnodigingen om te bellen naar een 'gebedshulplijn' of een vraag om een donatie.

Populair in gevangenis en verzorgingshuis

De tv-uitzendingen van David Maasbach trekken tegenwoordig op zondagochtend rond de 11.000 kijkers. Maar het aantal is volgens de Stichting KijkOnderzoek eigenlijk te klein om te meten. Bij het begin van de uitzendingen in 2008 trok Maasbach nog zo'n 30.000 mensen. David Maasbach heeft met zijn programma een marktaandeel van ongeveer een 0,5 procent. Andere Nederlandse religieuze programma's scoren hoger: 'Hour of Power' op RTL 5 haalt een marktaandeel van 1,5 procent en 'Zendtijd voor kerken' 2,8 procent. Volgens woordvoerder Simon van Dalen van Johan Maasbach Wereld Zending worden de uitzendingen veel bekeken in verzorgingshuizen en in gevangenissen. Op de vraag hoeveel het maken en uitzenden van de wekelijkse tv-uitzending kost, geven Maasbach en SBS geen antwoord. Het geld is afkomstig uit donaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden