Dominee die Jezus ontkent niet meer welkom in kerk

Dominee Edward van der Kaaij. Beeld Bram Patraeus

De Nijkerker dominee die de historiciteit van Jezus ontkent, mag niet meer preken in zijn kerk. De relatie tussen Edward van der Kaaij en de Vredeskerk is onmogelijk te lijmen, zo oordeelt een speciaal college van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De dominee is niet verrast. "De kerk eiste het onmogelijke."

Van der Kaaij wordt daarom volgend jaar per 1 juni 'losgemaakt' van de kerkgemeente. Hij blijft predikant, maar als hij ergens vast aan de slag wil, zal hij een nieuwe gemeente moeten vinden.

Begin dit jaar raakte Van der Kaaij in opspraak vanwege zijn boek 'De ongemakkelijke waarheid van het christendom' (2014). Daarin gaat hij in tegen heersende opvattingen over Jezus en stelt hij dat Jezus nooit op aarde heeft rondgelopen. Alle elementen van het bijbelse verhaal zouden gebaseerd zijn op mythes uit het oude Egypte.

In januari werd hij vanwege dat boek bij een interkerkelijke dienst met een gereformeerde kerk van de kansel werd geweerd - een zeldzame en verregaande maatregel. Ook keerde de orthodoxe flank van de PKN, de Gereformeerde Bond, zich tegen hem. Van der Kaaij verkondigt een dwaalleer, vond die.

Kerkenraad en historici vielen Van der Kaaij af
Het kwam niet meer goed: in maart oordeelde de kerkenraad, het bestuur van zijn lokale gemeente, dat ze niet meer met Van der Kaaij door één deur kon. De 'spanningen' (de gemeente is een smeltkroes van orthodoxe en meer progressieve protestanten) waren te hoog opgelopen. Van der Kaaij werd toen al voorlopig buitengezet. Ondertussen vielen ook theologen en historici over hem heen. Hij zou historische bronnen over Jezus niet serieus genoeg nemen en veel te makkelijk verbanden leggen tussen verhalen.

Inmiddels is de zaak onderzocht door een regionale visitatiecommissie en het landelijke 'generaal college voor de ambtsontheffing'. Die laatste heeft nu beslist: de predikant kan zijn gemeente niet meer 'met stichting dienen'.

Zolang hij geen bezwaar maakt, is zijn rol in Nijkerk vanaf komende zomer definitief uitgespeeld. Ook de resterende maanden is hij niet meer welkom. De kerkenraad en de classis, het regionale orgaan dat het college aan het werk heeft gezet, willen niet op vragen ingaan.

Niet meer welkom in uw eigen kerk. Dat is even schrikken.
Van der Kaaij: "Toen de kerkenraad in februari niet voor mij koos, wist ik al: dit is afgelopen. Ze eiste het onmogelijke. Dat ik zou terugkomen op de stellingen in mijn boek. Maar er zijn helemaal geen argumenten waarmee ik dat kan rechtvaardigen."

U kon 23 jaar lang met uw gemeente door één deur. Heeft dat boek alles veranderd?
"Bij die interkerkelijke dienst is er een vuurtje aangestoken. Mensen die toch al niets van mij moesten hebben, zijn zich gaan roeren. Of ik mijn visie op Jezus niet voor me had moeten houden? Nee, dan houd je kennis achter. Dat kun je niet van een predikant vragen. Inmiddels kan ik er nuchter over spreken, maar ik heb een paar maanden heel veel pijn gehad."

En nu? Op zoek naar een gemeente die u wel wil hebben?
"Ja. Ik sta open voor alle beroepen. Inderdaad, ik ga over een paar jaar met emeritaat. Maar als een gemeente een tussenpaus nodig heeft..."

Het komt zelden voor dat een dominee wordt losgemaakt. Je zou kunnen zeggen: Van der Kaaij is de risee van de PKN.
"Zo zie ik het absoluut niet. Ik ben de afgelopen maanden gevraagd voor losse preekbeurten en sta nog steeds meerdere keren per maand op de kansel. Sommige kerken zijn juist erg geïnteresseerd in mijn manier van preken en van het benaderen van de Bijbel.

Natuurlijk, er zijn ook wat kerken waar ik vroeger welkom was en nu niet meer. Dat snap ik ook wel. Als je mij uitnodigt, kan dat leiden tot gedoe. Niet alle gemeenten willen dat. En die gemeenten die me uitnodigen, die weten ook dat ik het tijdens de dienst niet over de historiciteit van Jezus heb. Ik preek niet uit mijn boek, ik preek uit de Bijbel. Bij die preekbeurten kan ik laten zien dat ik niet zo melaats ben als ik word afgeschilderd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden