Review

Dolle Domroel was een rare moslim

Het lijkt gewoon een prachtige collectie heldenverhalen. Maar voor Turken is het onlangs vertaalde 'Het boek van Dede Korkoet' veel meer. Het deed jarenlang dienst bij het kweken van nationale en religieuze trots - op school bijvoorbeeld.

De donkere, kille nachten in de ver afgelegen oosterse dorpen in Anatolië, waar de sneeuw de wegen vaak onbegaanbaar maakt, hebben zo hun voordelen. Want om in die eenzame nachten de tijd te doden, hebben de dorpelingen elkaar eeuwenlang verhalen verteld.

Een van de meestervertellers, Dede Korkoet, is nooit vergeten: zijn verhalen, in de 15de eeuw te boek gesteld, zijn zelfs de geschiedenis ingegaan als het 'nationale epos van de Turken'.

Het originele boek met Korkoets verhalen dook zo'n vier eeuwen later op in het Duitse Dresden. En bereikte vervolgens de Turken: die omarmden de literatuur van hun voorouders, de Ogoezen, met liefde. Met zoveel liefde dat de figuren in deze kleurrijke verhalen in het gewone spraakgebruik terechtgekomen zijn. Wanneer Turken bijvoorbeeld vinden dat de overheid hun onredelijk hoge belastingen oplegt, zeggen ze: ,,De tol van Dolle Domroel is weer van kracht.''

Het verhaal van Dolle Domroel is het bekendste van de twaalf verhalen in 'Het Boek van Dede Korkoet'. Het begint zo: ,,Er was, mijn heer, onder de Ogoezen een man, genaamd Dolle Domroel, zoon van Doecha Kodzja. Hij had een brug over een droge beek laten aanleggen en inde van iedereen die erover ging drieëndertig zilverlingen, maar als iemand er niet over ging, gaf hij hem een pak slaag en nam hem veertig zilverlingen af...''

De oude troubadour en raadsman Dede Korkoet wordt door veel Turken beschouwd als een halve heilige, omdat hij het leven vastlegde van de Ogoezen: Turken die Centraal-Azië achter zich hadden gelaten, in aanraking waren gekomen met andere culturen en hun vele natuurgoden hadden ingeruild voor Allah.

Het wemelt in deze verhalen van de heldendaden. Die dienden waarschijnlijk om de identiteitscrisis van de nog maar 'pas' geëmigreerde Turken te verdoezelen. De teksten van Dede Korkoet vormen namelijk het perfecte bewijs dat de Ogoezen zich eigenlijk geen raad wisten met hun nieuwe leven en met hun nieuwe godsdienst.

Dolle Domroel bijvoorbeeld zal later, als hij een gevaarlijk duel uitvecht, bij Allah voor zijn leven smeken. Allah antwoordt dan dat hij in Domroels plaats best een andere ziel wil hebben. Maar als Dolle Domroels vrouw zich wil opofferen, gaat dit Domroel te ver. Deze uiting van liefde ontroert Allah zó dat hij het paar 140 jaar oud laat worden. Dergelijk gesjacher met zielen past eigenlijk beter bij de sjamanistische religie dan bij de nieuwe God van de islam.

In het politiek turbulente Turkije van de vorige eeuw hebben de verhalen van Dede Korkoet niettemin veelvuldig dienstgedaan als politiek voertuig. In de ogen van 'linkse, seculiere' Turken was het boek niet meer dan een propagandamiddel voor 'rechts', dat islam en Turks nationalisme wilde verenigen.

Dat Dede Korkoet op de middelbare scholen in Turkije uitvoerig werd behandeld, werd uitgelegd als een poging om burgers zo te kneden dat ze zowel religieuze als nationalistische gevoelens gingen koesteren. De laatste jaren lijkt de achterdocht jegens het werk van de oude troubadour verdwenen. Vooral nadat de bekende Turkse schrijver Murathan Mungan het verhaal van Dolle Domroel op zijn eigen manier had herschreven, bestond er geen twijfel meer aan hun universele betekenis.

Terecht, want Dede Korkoet schrijft over de angst voor de dood, over eenzaamheid, over liefde tussen mannen en vrouwen, over de natuur - allemaal menselijke oerervaringen. Tegelijkertijd hebben deze verhalen iets uitgesproken exotisch: als sprookjesachtige herinneringen aan een ver en heroïsch verleden. Preciezer: aan de tijd van de bekendste Turkse patriarch, Dede Korkoet, die het verhaal over Dolle Domroel afsloot met de volgende versregels: ,,Dit verhaal draag ik aan Dolle Domroel op. Laat heldhaftige barden het mij navertellen, en mogen roemrijke vrijgevige lieden ernaar luisteren.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden