Dokter zwaait af met de kwalenblues

interview | Na 35 jaar dorpsdokter in Dalen te zijn geweest, vertrekt Knels Laméris niet met stille trom: hij geeft iedereen een zelfgeschreven cd.

Zijn voorganger werkte door tot zijn dood. Maar vierde graag zijn jubilea. Bij zijn veertigste dienstjaar werd hij in een koets door alle buurtdorpen gereden. Dalerveen, Wachtum, het hele praktijkgebied door. Knels Laméris weet ook wel dat zoiets niet meer van deze tijd is. Maar hij was er niet helemaal gerust op dat hem niet ook een rondrit ten deel zou vallen bij zijn vertrek. "Een Drent denkt: Wat de vorige keer goed is gegaan, doen we een volgende keer weer", weet de 62-jarige huisarts uit Dalen, Zuidoost-Drenthe.

Lang verwachtte hij dat het vinden van een opvolger nog wel eens een moeizaam karwei zou kunnen worden. Drenthe, en Zuidoost-Drenthe helemaal, is niet in trek bij jonge huisartsen. Ze vinden het er treurig, er is te weinig te beleven. In juli vorig jaar wijdde 'Een Vandaag' een item aan het huisartsentekort in Drenthe. Knels Laméris kwam erin aan het woord. Wonderwel meldden zich na de uitzending drie gegadigden om hem op te volgen. "Toen kwam alles dus in een stroomversnelling."

Laméris (62) is sinds gisteren met pensioen. Zijn afscheid nam hij in eigen hand. Ook geen gebruikelijke receptie voor hem, met lange rijen patiënten en collega's.

Na 35 jaar dorpsdokter in Dalen te zijn geweest kan hij niet met stille trom vertrekken, besefte hij. Hij maakte een cd met liedjes over wat hij in die 35 jaar allemaal beleefde. Vrijdag aanstaande wordt 'Uit de Praktijk uit' ten doop gehouden in het gezondheidscentrum waar Laméris dokterde. Eind deze maand zijn er drie concerten. De dokter heeft vierduizend schijfjes laten branden, alle huishoudens uit de praktijk, die zo'n 4900 patiënten telt, krijgen er een.

Voor zover bekend zwaaide nooit eerder een dokter af met een eigen album. Maar het past goed bij deze Drentse huisarts die zonder muziek niet kan leven en kon werken. Hij vertelt over de paar keer dat hij euthanasie moest uitvoeren. "Rond die tijd was ik anders dan anders. Ik kroop in mezelf en ging muziek luisteren. Als mijn vrouw niet in de kamer was zette ik het heel hard. 'Funeral' bijvoorbeeld van de Canadese groep Arcade Fire."

Griepprikconcert

De jaarlijkse griepprik in zijn praktijk was een muzikale bedoening. De prikkende dokters - Laméris had twee huisartsen in dienst - en assistenten stonden op een rijtje in de grote wachtruimte, in de hoek zat een man accordeon te spelen. Later zorgde Robert Wortelboer voor de omlijsting. Wortelboer, een jonge gitarist uit Dalen, speelde top-40-liedjes. Vriendinnen van hem zongen erbij. Laméris: "Robert maakte er op den duur een show van, met improvisaties. Als iemand binnenkwam, ging hij die toezingen. Zo jasten we in twee uur de patiënten erdoor."

Wortelboer, 26 en onlangs afgestudeerd aan het conservatorium in Enschede, was bij het maken van de cd de rechterhand van Laméris. De huisarts ontbeert naar eigen zeggen maat- en ritmegevoel en bespeelt geen instrument. Hij schreef de teksten en leverde een nasale bijdrage in een van de liedjes. Wortelboer maakte de arrangementen, zingt een deel van de nummers op de cd en speelt gitaar. Nog tien andere muzikale Dalenaars zingen of spelen mee, allemaal afkomstig uit de praktijk. De dokter had in eerste instantie een bekende artiest benaderd om de nummers uit te voeren. Hij wil niet zeggen wie. Maar de zanger had geen tijd.

Zijn vrouw Riet vertelde hij aanvankelijk niets. "Ze zou het een zot idee hebben gevonden, dat me alleen maar veel tijd en geld zou kosten."

Riet is nog steeds een beetje sceptisch, blijkt als ze zich in het gesprek mengt: "Zo'n groot project, als dat mislukt sta je voor gek."

Met al die Dalener inbreng is het veel leuker geworden dan als een zanger alles had gezongen, vindt dokter Laméris. Hij bekent dat hij het schijfje liefst op een officieel label had willen uitbrengen, met een platencontract. Dat is niet gelukt. Wel kreeg hij enthousiaste hulp van platenmaatschappij Excelsior. Die leverde een drummer en een bassist en produceerde de cd.

Veertien liedjes staan erop. Ze gaan vergezeld van een oogstrelend vormgegeven boekje met teksten en achtergronden. Je zou denken dat de huisarts 35 jaar lang aantekeningen maakte, voor zoiets. Niets daarvan. Pas vorig jaar september zette hij de eerste woorden in zijn i-Pad. Op vakantie, voor de tent.

'Taaislijm' zag als eerste het daglicht. Een lied over de taaislijmpatiënt Bart met wie Laméris vriendschap sloot. Hij zou volgens de prognose maar 15 jaar worden, het werden er 37, dankzij de ontwikkelingen in de medische wetenschap en zijn vechtlust. "Chronisch ziek, verkeerde genen, genen laten zich niet helen", dichtte de dokter. Ook de song over het plaatselijke café Hoekman rolde vlot uit de pen. Hoe vaak Laméris in het verleden niet midden in de nacht naar de kroeg werd geroepen, als Hein zijn hart het weer dreigde te begeven.

Het moest niet alleen over patiënten gaan, maar ook over thema's als dementie of het belang van bewegen. De huisarts brengt verder een ode aan zijn assistentes en aan Riet, die als een old school huisartsenvrouw haar baan opzegde en thuisbleef voor de kinderen.

Laméris wist al goed hoe de liedjes moesten gaan klinken. Hij voorzag Wortelboer van voorbeelden en aanwijzingen. Niet altijd ging het meteen borrelen bij de arrangeur. "Robert schoof 'Stephen' bijvoorbeeld voor zich uit." Dat lied gaat over een jongetje van vier dat sterft aan leukemie. De gepensioneerde begreep wel dat dat thema mogelijk wat ver van Wortelboer afstond. "Ik ben 62 hè, hij 26."

De huisarts bedacht er iets op. Hij belde het voormalige hoofd van de school waar Stephen op had gezeten. "Ik vroeg of hij niet eens met Robert wilde praten over hoe de dood van dat jongetje ook op school hard aankwam. Ik wil met het lied de grote impact van dat overlijden overbrengen."

Benauwde noten

De muziek van het nummer over Bart werd niet door Wortelboer geschreven. Laméris trok er voor aan de bel bij de fysiotherapeut van Bart, Geert Habing. Hij wist dat die in een band zat die wereldmuziek speelt. "Geert kwam er ook niet echt uit." Met de handen op tafel roffelend: "Ik zei tegen hem: Denk nou eens aan dat kloppen wat je bij hem deed. Wij woonden eerst naast het praktijkpand van Geert en we konden het kloppen van Geert op Bart horen als we zaten te eten."

De noten van 'Taaislijm' drukken een benauwdheid uit die steeds toeneemt. Geen vrolijk lied, evenmin als 'Stephen' of het nummer over een jong ouderpaar dat verongelukt. "Ik merkte zelf ook dat de balans doorsloeg naar het sombere. Ik heb een mooi nummer over verschillende manieren van doodgaan op de plank laten liggen. En luchtiger liedjes toegevoegd."

Zo'n luchtiger nummer is 'Spreekuur' met verzuchtingen, klachten en smeekbedes in dialect, ingesproken door tien ras-Drenten uit het patiëntenbestand. Die mochten eerst niet weten dat het voor mijn cd was. Dat was nog geheim. "Ik heb ze een beetje misleid. Ik heb iedereen een mailtje gestuurd: wil je meewerken? Ik moet volgend jaar een nascholing organiseren en daar heb ik wat Drentse uitspraken voor nodig, om voor te leggen aan de jonge dokters die niet uit Drenthe komen." Robert Wortelboer ging met microfoon en opnameapparaat langs bij de tien. Nietsvermoedend - want zelf niet zo thuis in de Drentse taal - liet hij een man zeggen dat hij drie weken geen rommel had gehad. Laméris: "Rommel is menstruatie." Waarom de man niet protesteerde? "Het was opdracht. Dat gaat vaak zo hier. Als de dokter het zegt zal het wel goed zijn."

Donderdag 25 september wordt de muziek in de kerk uitgevoerd voor ouderen - onder de noemer 'try oud', vrijdag 26 is er een uitvoering voor genodigden en collega's, zaterdag 27 september wordt de Hoofdstraat van Dalen afgezet en kan iedereen komen luisteren. Laméris wil er luisterconcerten van maken. "We zullen de mensen vragen stil te zijn, er niet doorheen te kletsen." Bij de uitsmijter, de klachten- en kwalenblues, mag het publiek meezingen.

Een boodschap heeft Knels Laméris niet met het project. "Nee, alsjeblieft niets stichtelijks. Ik wil laten zien dat het mooi is geweest en dat ik blij ben dat ik hier gewerkt heb. En ook wil ik benadrukken dat het leuk is te dokteren in deze hoek van het land, dat de wereld niet bij Zwolle ophoudt."

Nieuwe assistentes

test ik altijd uit

Een grap, een mop

of toch een sneer

Maak jij mijn bed op

Vraag ik dan aan haar

Of zet je koffie

Voor mij neer?

Ze prikken in billen,

verbinden en willen

u als eerste te woord staan

Ze meten en weten,

uw bloeddruk en gebreken

Zonder haar ben ik niks

(fragmenten uit het lied De Assistente)

In gesprek,

steeds in gesprek

Ik wil een afspraak

In gesprek,

die rot telefoon

De dokter die

moet komen

In gesprek

eindelijk in gesprek

Probleem, tranen komen

In gesprek,

hoe pakken wij dat aan

man, werk, kinderen,

wij samen

(fragmenten uit In Gesprek)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden