Dokter van 30.000 verkrachte vrouwen

Scene uit 'The man who mends women'Beeld Movies that Matter

Gynaecoloog Denis Mukwege behandelt in het Panzi-ziekenhuis in Oost-Congo vrouwen die het slachtoffer zijn van gewelddadige verkrachtingen. Zijn werk dat geportretteerd wordt in de film The man who mends women is niet ongevaarlijk. Sinds een aanslag op zijn leven in 2012 wordt Mukwege permanent beveiligd, tot in Den Haag aan toe.

Het ochtendlicht glinstert zachtroze in het water van het Kivumeer; voorbij de oevers beginnen de majestueuze groene bergen van Oost-Congo. De schoonheid van het landschap staat in schril contrast met het extreme geweld dat hier plaatsvindt. De eerste woorden na de begintitels van The Man who mends Women zijn: "Ik ben verkracht". Ze worden zachtjes uitgesproken door een meisje dat niet ouder dan twaalf kan zijn. "Ze waren met zijn tweeën, toen de een klaar was kwam de ander."

Gruwelijke details
In de eerste vijftien minuten van de film wordt zoveel leed tot in gruwelijke details verteld, dat je als kijker het liefst je hoofd zou willen afwenden. Een vrouw doet verslag van de negende operatie om haar vagina te reconstrueren, een ander vertelt hoe zoons gedwongen werden hun eigen moeder te verkrachten. Dit is de realiteit van het door oorlog geteisterde Congo, waar de afgelopen twintig jaar 6 miljoen slachtoffers vielen en een miljoen vrouwen verkracht werden.

De man die vrouwen heelt
Er komt licht in de film als dokter Denis Mukwege in zijn witte jas verschijnt. In zijn ziekenhuis in Panzi, een buitenwijk van Bukavu aan de grens met Rwanda, behandelde hij de afgelopen jaren zo'n 30.000 vrouwen. Hij werd tweemaal genomineerd voor de Nobelprijs en won in 2014 de prestigieuze Europese Sacharovprijs. Hij is de 'man who mends women', de man die vrouwen heelt. 30.000 vrouwen heeft hij, zowel fysiek als mentaal behandeld. Als ze bij hem aan komen zijn ze letterlijk sprakeloos, van binnen verwoest, hun vagina's opengereten en hun organen van binnen uit kapot gemaakt. In Panzi leren ze weer met rechte rug door het leven te gaan. "Een glimlach is het teken dat het beter met ze gaat", zegt Mukwege in de film.

"In de afgelopen jaren is het aantal verkrachtingen weliswaar afgenomen", zegt Mukwege vlak voor de wereldpremière van de film op het Movies that Matter Festival in Den Haag, "maar het probleem is tegelijkertijd wijdverbreider geraakt. Niet alleen meer in de dorpen, maar ook in de steden wordt nu verkracht. De soldaten zijn nooit gedemobiliseerd. Ze weten niet anders, ze hebben nooit psychologische hulp gekregen. Ik krijg baby's van nog geen twaalf maanden binnen. Het gaat niet om seks bij de daders, het gaat om het geweld."

Moordaanslag
In 2012 werd er een moordaanslag op Mukwege gepleegd, waarbij zijn bewaker om het leven kwam. Mukwege: "Ik had een speech gehouden bij de Verenigde Naties, waarin ik de straffeloosheid aan de kaak stelde. Wanneer je over de gang van zaken praat, lijkt het alsof je overheidsmensen beschuldigt, terwijl ik alleen vertel over de werkelijkheid die ik elke dag leef."

Sinds de aanslag op zijn leven wordt Mukwege permanent bewaakt, zelfs in het Haagse Mercure hotel wordt hij geflankeerd door een beveiliger. "Juist hier is het onveilig. Veel mensen sterven in hotels buiten Congo als ze het niet verwachten." Mukwege wordt door de overheid en milities al jaren ernstig tegengewerkt. "Na de toekenning van de Sacharovprijs dacht ik 'misschien zorgt deze prijs voor mijn veiligheid', maar toen ik terugkwam uit Brussel waren de tegoeden van het ziekenhuis bevroren. Ik ben benieuwd wat de effecten van deze film zullen zijn. Veel mensen bij de overheid zullen de film niet leuk vinden."

Asiel in Europa
Na de aanslag op zijn leven vroeg de gynaecoloog asiel aan in Europa. Hij bleef echter slechts een paar maanden en keerde terug naar Panzi nadat hij hoorde hoe de vrouwen van de Kivu-streek door de verkoop van ananassen een ticket hadden gefinancierd. Op het vliegveld van Kivu wordt hij door duizenden als een held onthaald. Veel door hem behandelde vrouwen beschouwen hem als een vader, als een messias zelfs.

Nu leeft hij zijn leven op de compound van het ziekenhuis "Het komt er op neer dat ik geen sociaal leven heb en het terrein nauwelijks afkom." Doet hij dat wel dan wordt hij geëscorteerd door een konvooi jeeps met blauwhelmen uit Egypte. In de film zie je ze in colonne door de haarspeldbochten van het onmetelijke berglandschap kruipen. Alsof de filmmakers willen benadrukken hoe klein de mens is en tot welke daden - goed en slecht - in staat.

Pad door God uitgestippeld
Mukwege is een gelovig man. Zijn vader was een priester. Hijzelf koos voor medicijnen, hij wilde niet genezen met gebeden, maar met medicijnen. Hij ziet zijn leven als een pad dat door God is uitgestippeld. "Ik vind troost in psalmen. En ik lees veel. Over hoe mensen hun geloof houden. Ik ben niet het product van het toeval ('le fruit du hazard'). Een psalm zegt: 'ik zal je uit het stof opnemen en laten zitten met koningen". Op een dag kreeg ik, die uit Panzi komt, een uitnodiging van het Witte Huis. Ik kwam daar aan tafel met Obama en allemaal presidenten van Afrika. God kan je laten zitten naast koningen, ook al ben je zelf geen koning."

Wat hij dan verwacht van die koningen, van mannen als Obama, van de internationale gemeenschap? Een stilte valt, dan een zucht: "het staat overal zwart op wit dat er 6 miljoen doden zijn gevallen in Congo. Toch gebeurt er niks. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er onverschilligheid over de genocide, maar toen was er ook weinig informatievoorziening. Nu hebben we geen excuses. Niemand kan zeggen dat hij niet geïnformeerd is. Je kan niet zeggen 'het is niet mijn probleem, al dat lijden'."

'The man who mends women' van Thierry Michel beleefde zondag 22 maart zijn wereldpremière tijdens Movies that Matter. De film is nog te zien:
Maandag 23 maart 2015 - 21:00 uur - Filmhuis Den Haag zaal 5
Dinsdag 24 maart 2015 - 19:00 uur - Filmhuis Den Haag zaal 5 (met nagesprek met Mukwege en Michel)

Trouw werkt samen met Movies that Matter, van 20 tot 28 maart in Den Haag. Gedurende het festival brengen we iedere dag updates in samenwerking met festivalkrant Daily Matters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden