Dokter neemt heus niet ongevraagd orgaan uit (opinie)

Het Belgische systeem van orgaandonatie lijdt niet aan de gevreesde mankementen.

Mieke Grypdonck en hoogleraar verplegingswetenschap Universiteit Gent

Met grote ongerustheid sla ik de ontwikkelingen gade in verband met de regelgeving voor orgaandonatie. De donatieshow heeft de problemen van de (nier)transplantatiepatiënten in het volle daglicht gezet. Terecht maakt men zich zorgen over de lange wachtlijst en is het streven om patiënten zo kort mogelijk op een transplantatie te laten wachten.

Veel minder belicht is dat het gebrek aan donoren vooral te maken heeft met de toegenomen verkeersveiligheid en het grotere succes van de geneeskunde. Helemaal uit het vizier is verdwenen de tragiek die achter een orgaandonatie schuil gaat. Het gaat immers altijd om een onverwacht en ontijdig overlijden van meestal jonge mensen.

De belangen van de familieleden van donoren worden in de discussie geheel uit het oog verloren. De donatie heeft plaats op een ogenblik dat deze familieleden uiterst kwetsbaar zijn, en dat kwetsing consequenties kan hebben die heel ver in de toekomst reiken. Immers, gevoelens rond donatie en prelevatie (het wegnemen van organen bij de overledene) kunnen een langdurige invloed hebben op rouw en rouwverwerking.

Sommigen gaan er van uit dat het niet passend is toestemming aan de familieleden te vragen. Echter, toestemming vragen zal vele malen minder traumatiserend zijn dan de mededeling te moeten krijgen, op een ogenblik dat men er zelf geen enkele vat op heeft, dat organen zijn weggenomen zonder dat men daar zelf bij betrokken was.

Ons onderzoek laat zien dat de meeste familieleden die gevraagd wordt toestemming tot orgaandonatie te geven de vraag als legitiem beschouwen: ze komt wel hard aan, ze past niet goed bij de context, maar het maatschappelijke belang verantwoordt de vraag. Verder blijkt dat goede zorg en menselijke benadering de belangrijkste voedingsbodem zijn voor een positieve beslissing – gegeven dat van de donor geweten is of verondersteld wordt dat hij of zij toe zou stemmen.

In België geldt een wetgeving waarbij iedereen verondersteld wordt donor te zijn als hij zich niet als niet-donor heeft laten registeren. Echter, in geen enkel ziekenhuis wordt, voor zover bekend, prelevatie van organen verricht zonder dat de toestemming aan de familieleden gevraagd wordt. Artsen zouden ook niet anders kunnen en willen. Immers, men moet, zo men geen toestemming vraagt, tenminste de mededeling over de prelevatie aan de familieleden doen (hen in het ongewisse laten zou nog vele malen erger zijn) en zoals eerder al aangegeven, dat is waarschijnlijk nog veel pijnlijker. Het is dus niet de verandering in de wetgeving die verantwoordelijk is voor de stijging van orgaandonaties in België. Wellicht wel goede voorlichting, een algemeen klimaat van solidariteit met zieken, en het belangrijkste: goede, menselijke zorg waarvan de overledene heeft mogen genieten. Wat een Minister van Volksgezondheid moet doen is volgens mij dan ook helder.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden