Dokter Faust als hekkensluiter

Faust
Regie: Alexander Sokurov. Met Johannes Zeiler, Anton Adassinsky, Isolda Dychauk, Hanna Schygulla. In 8 filmtheaters

¿¿¿

Waar zit toch de menselijke ziel? Dokter Heinrich Faust ontleedt stukje voor stukje het lichaam van een dode man, maar vindt niets. Het tekent de werkwijze en het blikveld van de onderzoeker: druk bezig op de vierkante millimeter, maar geen flauw benul wat er in de wereld gebeurt.

Faust is een man die nauwelijks eet, niet slaapt, geen familie heeft. Pas na zijn ontmoeting met pandjesbaas Mauricius beseft hij hoe beperkt zijn kennis is. Maar voor zijn handtekening onder een contract dat hem met Mauricius' ogen de wereld in laat kijken, betaalt hij een hoge prijs.

De thema's in Goethe's klassieke tragedie over de wetenschapper die aan Mephistopholes zijn ziel verkoopt, zijn zo universeel en krachtig dat het verhaal in de loop der tijd talloze interpretaties heeft gekregen. Gaat het over intellectuele gulzigheid? Over morele rekbaarheid? Over de hang naar materieel gewin? Sokurovs film is voor het Amsterdamse filmmuseum Eye dan ook aanleiding voor een Faust-programma, met bewerkingen als F.W. Murnau's expressionistische 'Faust' (1926) en István Szabó's politiek gekleurde 'Mephisto' (1981).

Bij de Russische Alexander Sokurov gaat Faust over macht. De film is de hekkensluiter van zijn vierluik over hoogmoed. In 'Moloch' (1999) schilderde hij Hitler af als een jammerende hypochonder die niet onder zijn dekens vandaan wil komen. 'Taurus' (2001) toonde Lenin als knorrig en bedlegerig. In 'The Sun' (2005) reageert de Japanse keizer Hirohito verlamd op de gebeurtenissen die zijn imperium beëindigen. Kleine mannen achter grote namen.

Waar de vierde film past in dat rijtje? In interviews houdt Sokurov, op het festival van Venetië onderscheiden met de Gouden Leeuw, zich een beetje op de vlakte. Misschien is Faust wel de rode draad van de serie, symbool voor het schakelmoment waarop iemand naar macht grijpt en niet meer terug kan.

Tegen het decor van een historisch stadje ensceneert Sokurov een filosofisch, ongrijpbaar kostuumdrama in sombere grijzen en bruinen, waarin de fascinatie van dokter Faust (Zeiler) voor de 'duivel' best begrijpelijk is. Met hem komt Faust terecht in een kroeg waar wijn uit de muur stroomt. Met Mauricius (Adassinsky), monsterlijk horkerig en flamboyant tegelijk, komt Faust het sensuele universum van een waslokaal vol halfontblote vrouwen binnen. Terwijl Faust aan de grond genageld staat, stapt Mauricius schaamteloos tussen de kirrende vrouwen het water in.

Net als Sokurovs andere werk vraagt 'Faust' om een geduldige kijker die zich verwonderd laat meevoeren door het lage tempo, vervreemdende dialogen, enkele prachtige kostuums en het landschap van IJslandse gletsjers, in een film waarvoor Sokurov zelf een opvallend pact met een machthebber sloot: de Russische president Poetin zorgde persoonlijk voor de financiering van de film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden