Doeners en denkers over de islam

Het manifest Benoemen en Bouwen, dat deze week in Trouw werd gepubliceerd, geeft de burger weer wat moed. Eindelijk eens een waardige repliek op het platvloerse geraaskal waarmee we vrijwel continu worden geplaagd. Een rustige tekst ook maar met de puntjes op de i, al merkt niet iedereen dat op. De uitspraak dat de vrijheid van meningsuiting ’niet mag worden misbruikt om elkaar te kwetsen’, zal door iedere fatsoenlijke burger worden onderschreven. Onthullend is het daarom dat er toch nog commentatoren zijn – zelfs de hoofdredactie van NRC Handelsblad – die er moeite mee hebben. Misbruik van grondrechten is in ons land blijkbaar een aanvaard kwaad geworden.

Ook wordt nu al betwijfeld of een dergelijke tekst veel effect zal sorteren. Voor die conclusie is het nog veel te vroeg, en afgezien daarvan: er is inmiddels door vele verantwoordelijke politici al zo lang angstig gezwegen over de verloedering van onze publieke discussie dat elk verstandig geluid welkom moet worden genoemd.

Toch is het interessante van deze standpuntbepaling naar mijn mening ergens anders te zoeken, namelijk in de samenstelling van de groep ondertekenaars. Het zijn in het algemeen geen mediabeluste particulieren die hier het woord nemen maar mensen die voor belangrijke maatschappelijke organisaties verantwoordelijkheid dragen. Er zijn ondernemers bij, voorzitters van werkgevers- en werknemersbonden, directeuren van wetenschappelijke en onderwijsinstellingen, inclusief de president van de Koninklijke Academie van Wetenschappen en topbestuurders van de Vrije Universiteit, de Erasmusuniversiteit en de Universiteit Wageningen. De breedte van het gezelschap wordt aardig geïllustreerd door gelijktijdige ondertekening door de directeur van de Nederlandse Kamer van Koophandel en de algemeen secretaris a.i. van de Raad van Kerken in Nederland. Ook een klein aantal (oud-)politici laat zich horen, afkomstig uit meerdere stromingen.

Indien de initiatiefnemers tot deze oproep geprobeerd hebben in korte tijd een representatief geluid los te maken, dan komt hen een gelukwens toe. Het is voortreffelijk gelukt. Hier spreekt Nederland, bij monde van een aanzienlijk aantal maatschappelijke verantwoordelijkheid dragende leiders en woordvoerders.

Terwijl ik de reeks namen met genoegen zat door te nemen, kwam mij een vergelijkbaar collectief initiatief voor de geest, te weten de steunverklaring van 73 personen aan een comité van ex-moslims in september vorig jaar. Wat hen bewoog, was de overtuiging dat gelovigen, dus ook moslims, het recht hebben in vrijheid hun godsdienst vaarwel te zeggen, een stelling die geen zinnig mens zal aanvechten maar die voor deze 73 aanleiding was op de barricaden te gaan.

Wie nu de lijst van ondertekenaars van deze verklaring, die op 11 september in NRC Handelsblad werd afgedrukt, doorneemt en met die van deze week vergelijkt, doet een paar even wonderlijke als veelzeggende ontdekkingen. Terwijl het gezelschap dat deze week naar voren trad zonder uitzondering bestaat uit personen met een gematigde politieke en maatschappelijke instelling, werd het steuncomité uit september aangevoerd door het bekende clubje islamofoben, met Geert Wilders als onbedreigd kampioen. De bedoeling van het initiatief stond, met andere woorden, volstrekt haaks op wat Benoemen en Bouwen beoogt: niet het herstellen van de zo zwaar beschadigde tolerantie in ons land maar het aanscherpen van de spanning tussen autochtonen en moslims.

Overigens is die strekking niet de reden waarom ik de aandacht op die vroegere verklaring richt. Die reden ligt in het verbluffende feit dat onder de 73 steunverleners slechts enkelen zijn te vinden die namens een organisatie spreken: naast Wilders van de PVV, Rutte van de VVD en Thieme van de Partij voor de Dieren alsmede de voorzitter van het Humanistisch Verbond. Alle overigen zijn particulieren die zich willen laten horen. Maatschappelijke organisaties zijn niet vertegenwoordigd.

Nog krasser is het feit dat circa 20 ondertekenaars hoogleraren zijn – plus enkele andere universitaire docenten – terwijl een ander twintigtal uit publicisten, journalisten en columnisten bestaat. Terwijl vorige week, om zo te zeggen, ’doeners’ het woord namen, bestaat dit gezelschap van 73 protestanten voor het overgrote deel uit hele en halve intellectuelen, zichzelf rekenend tot de crème de la crème van denkend Nederland.

Helaas ten onrechte. Terwijl men zou mogen verwachten dat juist intellectuelen in staat zijn zakelijk te redeneren, analytisch te werk te gaan en verborgen motieven te doorgronden, voegden deze verlichte geesten zich onnadenkend achter het overbekende clubje neoconservatieven en islamhaters. Men moet de blamage zelf hebben gevoeld: van het comité is nooit meer iets vernomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden