null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Doen we na een bezoekje aan het aquarium nog even een bakkie in het cafetarium?

Een lezer verbaast zich over het woord ‘cafetaria’, en vraagt zich af of het meervoud ‘cafetaria’s’ wel correct is. Is ‘cafetaria’ niet zelf al het meervoud van ‘cafetarium’?

Je kunt natuurlijk volstaan met het opzoeken van het woord in het Groene Boekje of een ander woordenboek. Daar staat onomwonden het meervoud ‘cafetaria’s’ in, en het woord ‘cafetarium’ is nergens te bekennen. Maar hoe zit het dan echt in elkaar? Die uitgang ‘-aria’ zien we immers ook in ‘aquaria’, en daar is het wel een meervoud van ‘aquarium’.

Er bestaat een heel artikel in een taalkundig tijdschrift over dit ene woord, van de hand van de Utrechtse taalkundige C.B. van Haeringen. Hij schat in dat het (Cubaanse) woord rond 1925 uit Amerika is komen overwaaien. Achteraf gezien zat hij er niet zo ver naast. Er zijn wel een paar eerdere vindplaatsen, maar die beschrijven dan echt een etablissement in Amerika, de zogeheten ‘cafeteria’.

Maar, vroeg Van Haeringen zich af, waarom is het in het Nederlands dan ‘cafetaria’ geworden en niet ‘cafeteria’ gebleven? Misschien klonk -aria vertrouwder, opperde hij, maar hij signaleerde ook meteen een ‘hoogst merkwaardige’ woordvorming. In zijn tijd (1945) noteerde hij ‘buffetaria’, ‘sneltaria’, ‘ijstaria’ en zelfs ‘Henktaria’ (op meerdere plaatsen). In Amerika had die woordvorming ook plaatsgevonden. Daar had je ‘fruiteria’, ‘shoeteria’ en ‘chocolateria’.

Van Haeringens conclusie was dat ‘de taalmakende gemeente’ het woord ‘cafetaria’ had opgevat als ‘café’ met een soort achtervoegsel ‘-taria’ in de betekenis ‘openbaar consumptielokaal voor eet- en drinkwaren’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden