Doe niet als de Utrechter, klim wél de Dom op

Een echte Utrechter waagt zich niet op de Domtoren, weet Johan Nebbeling. Toch zouden ze eens naar boven moeten klimmen.

Ik voelde, op een maandagmiddag, een grote drang de Domtoren te beklimmen. Die behoefte komt zo eens in de tien jaar op en ook nu kon ik haar niet weerstaan. In weerwil van het officieuze Utrechtse volkslied - 'Als ik bovenop de Dom sta', van de in 2005 overleden volkszanger Herman Berkien - is de Dom beklimmen een van de meest on-Utrechtse activiteiten die je kunt ondernemen. Echte Utrechters wagen zich er niet aan; het is iets voor toeristen en import-stedelingen. Mijn grootouders, geboren en getogen in de Domstad, gingen er prat op dat ze zich aan 'die onzin' niet hadden bezondigd. En ook mijn vader vertelde met enige trots dat hij nooit bovenop de Dom had gestaan.

Maar in mijn leven is de Dom beklimmen een vaste waarde, zij het met een lage frequentie. Een keer of vijf heb ik het in mijn leven gedaan. De laatste keer was in 1999, toen in Utrecht de buitenexpositie Panorama 2000 werd gehouden. De hoogste kerktoren van Nederland bood zicht op de kunstwerken die in de stad stonden opgesteld.

Lang geleden kon je, nadat je bij een chagrijnige man aan een loket een kaartje had gekocht, op eigen houtje naar boven klauteren. Maar tegenwoordig is het beklimmen van de Dom een geoliede toeristische operatie. Bij het Informatiecentrum op het Domplein - of vooraf, via de website - koop je een Domtoren Paspoort (Dom Tower Passport), waarna je door in bedrijfskleding gestoken gids naar boven wordt begeleid.

Vanmiddag is Giovanni onze gids, een charmante jongeman met een Vlaams aandoend accent dat bij navraag een Italiaanse oorsprong blijkt te hebben. Dat had ik - what's in a name? - natuurlijk kunnen weten. Onze groep bestaat uit een man of dertig; moeders met kinderen (het is vakantie), verliefde stelletjes, een paar Spanjaarden en een gezelschap Italianen, met wie Giovanni zich rap verstaat. Wij mogen, waarschuwt hij, geen tassen mee naar boven nemen, niets naar beneden gooien en ook niet roken en eten en drinken.

Achter onze gids aan betreden we de eerste van de 465 treden die ons naar de bovenste trans van de toren zullen voeren. Een hele klim. Onze eerste stop is na enkele minuten de Michaëlskapel, ooit de privékapel van de bisschop van Utrecht, nu vooral in gebruik als trouwzaal. Een medewerkster is er met een stofzuiger in de weer. We zitten pas op 11 meter hoogte, maar om mij heen wordt al flink gehijgd.

Verder gaat het, de steile trappen op, naar de torenwachterswoning - nu een museumpje - en de klokkentoren, op 70 meter hoogte. Er hangen tonnen wegende joekels, waarvan sommige 500 jaar oud zijn. Het kost de mannen van het Utrechtse Klokkenluidersgilde, die de klokken twee keer per jaar handmatig luiden, alleen al minuten om die in beweging te brengen. Nu mag een bezoekster er met een houten hamer tegen slaan. Het lang nagalmende 'doing' geeft een aardige indicatie hoe luid de klokken klinken als de honderden kilo's zware klepel er tegenaan hengst.

Het laatste stuk van de beklimming is het zwaarst. De rechtsomdraaiende wenteltrap lijkt steeds smaller te worden, de treden hoger. Zwaar hijgend en met slappe knieën bereiken we het hoogste plateau. Daar wacht de beloning voor ons zwoegen: het stadspanorama en aan de einder de dorpen en steden rond Utrecht.

Het is als altijd indrukwekkend, maar het uitzicht wordt belemmerd door een hekwerk en een hoog net. Begrijpelijk uit veiligheidsoverwegingen - er zijn de laatste jaren te veel mensen naar beneden gesprongen - maar het doet nogal afbreuk aan de beleving.

Wat aan het vertrouwde panorama opvalt, is hoe de skyline van Utrecht in betrekkelijk korte tijd is veranderd, vooral in het westen. Het ingrijpend verbouwde muziekcentrum Tivoli, het nieuwe stadskantoor, de dubbele ronde toren van de Rabobank ('de verrekijker'), de Prins Clausbrug met daarachter bedrijventerrein Papendorp en het nieuwe stadsdeel Leidsche Rijn. Gelukkig prijkt op het dak van het monumentale voormalige hoofdkantoor van de NS (HGB III) aan het Moreelsepark nog de 'Ufo', een kunstwerk uit de tijd van Panorama 2000.

"Wat woon ik toch in een mooie stad, de mooiste van Nederland", verzucht een meisje, genietend van het vergezicht. Gelijk heeft ze.

Na een kwartiertje zijn we uitgekeken en dalen we de trappen weer af. Tien minuten later staan we buiten. Het hele uitstapje heeft amper een uur geduurd. Veel stelt het nog steeds niet voor, de Dom beklimmen. Maar leuk is het wel - zo eens in de tien jaar.

De hoogste kerktoren

De Domtoren is met ruim 112 meter de hoogste kerktoren van Nederland (en het hoogste gebouw van de stad Utrecht). De Dom werd als losse toren gebouwd tussen 1321 en 1382. Pas eeuwen later werd de toren verbonden met de Domkerk, maar deze constructie was wegens geldgebrek zo wankel dat zij tijdens een zware storm in augustus 1674 instortte. De puinhopen werden pas anderhalve eeuw later opgeruimd en zo ontstond het Domplein. In de loop der eeuwen is de Domtoren diverse malen gerestaureerd, voor het laatst in 1975. De komende jaren staat opnieuw een grote restauratie op stapel. Tot eind augustus toont het Centraal Museum in Utrecht vier panorama's vanaf de Dom van fotograaf Hans Wilschut. En vanaf 25 juni is in het Centraal Museum de expositie 'De Utrechtse Domtoren. Trots van de stad' over de historie van de toren.

Dom en DOMunder

De Domtoren is alleen te bezoeken onder leiding van een gids. Dagelijks zijn er rondleidingen. Een kaartje koop je bij het informatiecentrum op het Domplein of online. Ook zijn er privétours, thematische rondleidingen en kinderrondleidingen. Volwassenen betalen euro 9,- entree, kinderen tot 12 jaar euro 5,- en pashouders euro 7,50. Het beklimmen van de Domtoren laat zich prima combineren met een bezoek aan DOMunder, een archeologische ruimte onder het Domplein waar de 2000 jaar oude geschiedenis van Utrecht tot leven wordt gebracht. Voor meer informatie: www.domtoren.nl en www.domunder.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden