Dodelijk nieuws voor de vuursalamander

natuur - Een, vermoedelijk, geïmporteerde Aziatische schimmel bedreigt de vuursalamander: hij is ten dode opgeschreven.

De vuursalamander lijkt in onze contreien ten dode opgeschreven door toedoen van een Aziatische schimmel. Die ziekmaker is zo effectief dat er geen kruid tegen gewassen is. De enige manier om de vuursalamander te redden is hem buiten bereik van de schimmel in leven te houden tot de storm voorbij is.

Die 'dodelijke' conclusie publiceren Belgische onderzoekers vandaag in vakblad Nature. De Belgen hebben jaren onderzoek gedaan naar de mysterieuze infectieziekte onder vuursalamanders in Nederlands Limburg en in de bossen van de Belgische Eifel. Ze wisten drie jaar geleden de boosdoener al te identificeren: Batrachochytrium salamandrivorans heet de schimmel, en hij is uit Azië gekomen, waarschijnlijk in het lijf van een geïmporteerde amfibie.

B. salamandrivorans is dodelijk voor de vuursalamander maar niet voor amfibieën als kikkers en padden, die de schimmel wel in zich kunnen hebben maar niet ziek worden.

Raadsel drie jaar geleden was nog hoe de Aziatische schimmel zo kon huishouden in de populaties vuursalamanders. Dat raadsel hebben de Belgische onderzoekers nu opgelost, en het blijkt - met excuus aan de vuursalamander - een evolutionair succesverhaal.

De schimmel is op alle fronten meester. Om te beginnen is hij extreem virulent. Een salamanderpopulatie die ermee te maken krijgt wordt in zes maanden tijd gedecimeerd. En na twee jaar heeft slechts 1 procent van de vuursalamanders de komst van de schimmel overleefd.

En die overlevers hebben dat gedaan door weerstand te ontwikkelen tegen de schimmel, ontdekten de onderzoekers. B. salamandrivorans blijkt geen enkele immuunreactie op te roepen in salamanders die in het lab werden besmet. De schimmel heeft, in tegenstelling tot andere schimmelsoorten, blijkbaar een methode om de opbouw van een afweer in het lijf van zijn gastheer te blokkeren.

Daar komt bij dat de schimmel zijn dodelijke kracht behoudt. Ecologen zien vaak een ander patroon: een ziekmaker wordt in de loop van de tijd vaak minder dodelijk omdat hij voor zijn eigen voortbestaan afhankelijk is van zijn gastheer. Al te dodelijk moet de ziekmaker niet zijn, want daarmee draait hij zichzelf de nek om. Maar B. salamandrivorans maalt daar niet om; die blijkt ook na jaren nog niets van zijn dodelijke aard te hebben verloren.

De laatste succesfactor van deze schimmel zijn de sporen die hij voortbrengt. Die sporen hebben een dikke, waterafstotende celwand, waardoor ze lang overleven, ook in de aanwezigheid van zoöplankton, klein dierlijke waterleven dat best sporen lust. Die sporen kunnen zich bovendien hechten aan de poten van watervogels, en zo verspreid raken.

Er is geen maatregel te bedenken tegen deze dodelijk schimmel, moeten de onderzoekers constateren. Werelddelen waar B. salamandrivorans nog niet is gearriveerd, zoals Noord-Amerika, zouden de import van salamanders, kikkers en verwante (huis)dieren scherp in de gaten moeten houden.

En Europa moet nauwkeurig volgen waar de schimmel opduikt.

Maar een effectieve bestrijding lijkt vrijwel onmogelijk. Het enige wat de Europese landen kunnen doen die met B. salamandrivorans te maken hebben of krijgen, is hun vuursalamanders in leven houden in een schimmelvrije omgeving, tot duidelijk is waar die in vrijheid verder kunnen leven.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden