Dode bomen brengen reeds uitgestorven planten terug

Het moerasvorkje en het krulbladmos zijn weer terug. Dode bomen mogen blijven liggen in het nationaal park Veluwezoom. Na jaren wordt de ecologische winst zichtbaar: het moerasvorkje en het krulbladmos zijn weer terug.

Hans Schmit

RHEDEN - In de Weversbergen, een glooiend bebost deel van de Veluwezoom, ligt tussen tientallen andere de stam van een den. Geveld door ouderdom, niet door een storm, stelt bosecoloog Henk Siebel van Natuurmonumenten vast.

Want de stam is aan de voet, vlak boven de grond, afgebroken en de wortelkluit die omgewaaide bomen met zich mee trekken, ontbreekt. De schors is verdwenen en de stam telt vele gaten. Siebel: ,,Het werk van spechten. Hij moet gezien die gaten lange tijd als dode stam hebben gestaan voor hij omviel. De oudste dennen hier zijn rond 1860 aangeplant.'

Het is niet zozeer de ouderdom van de stam die de aandacht van Siebel trekt als wel een donkergroen prutje op de vochtige stam. Dat getuigt, voor wie over een loep en ruime kennis van bladmossen beschikt, van een nieuwe ontwikkeling in het Nederlandse bos. Siebel: ,,Op deze en vele andere stammen in dit stukje bos groeien krulbladmos en het breed moerasvorkje. Het eerste is uiterst zeldzaam, het tweede was sinds de jaren vijftig uitgestorven.'

,,We kennen die combinatie op dood hout alleen uit het buitenland, zoals het zuiden van Scandinavië, de Ardennen en de Eifel. Mossen zijn sporenplanten; de sporen verspreiden zich over grote afstand. De combinatie van deze soorten vinden we nu in een straal van 250 tot 300 meter; deze breidt zich uit als er dood hout van voldoende dikte beschikbaar blijft.'

De mossen hebben dikke stammen nodig omdat deze vocht vasthouden, ook in tijden van droogte. Bovendien blijft in de gaten water staan.

Dood hout is echter niet alleen van belang voor mossen: naast de mossen is ongeveer een op de drie soorten zwammen, paddestoelen en insekten aan dood hout gebonden. Een braakbal onder een omhoogstekende knoest wijst erop dat er een bosuil heeft gezeten. Boommarters leggen hun uitwerpselen op de stam die tevens als snelweg voor muizen fungeert.

Voor het grootste insect van Nederland, het vliegend hert, is een oude kwijnende eik die vele jaren blijft staan of liggen zelfs van levensbelang. De larven moeten zes tot acht jaar in het dode hout verblijven om zich te kunnen ontwikkelen. Beheerder Walter de Wit: ,,Het vliegend hert is zeer zeldzaam op de Veluwezoom. We hebben er twee gevonden: een in een toilet op een camping en een in een braakbal. Om wat extra's te doen hebben we vijf jaar terug broedhopen gemaakt: kuilen met eikenstammen en strooisel. We hebben tot nu toe echter nog geen resultaten gezien.'

Dood hout is een betrekkelijk jong verschijnsel in de Nederlandse bossen. Via een verordening kan het Bosschap voorschrijven dood hout op te ruimen, terwijl de Boswet een herplantplicht kent: voor iedere omgewaaide of gestorven boom moet binnen drie jaar een nieuwe worden aangeplant. Daar is lang strak de hand aan gehouden, onder meer uit angst voor insektenplagen. Vooral de dennenscheerder werd gevreesd. Na de zware stormen in 1972 en 1973 moest dan ook al het omgewaaide hout worden opgeruimd en op grote schaal worden herplant.

Geleidelijk werden de regels echter minder stringent toegepast. Siebel: ,,Het Bosschap verklaarde de opruim-verordening steeds minder van toepassing op de Veluwezoom en sinds twee jaar is de verordening 'slapend'. De herplantplicht is verzacht, in die zin dat open plekken in het bos zijn toegestaan mits het totale areaal bos gelijk blijft.'

,,Dat betekent dat als een deel van de heide dichtloopt, we een open plek kunnen maken. Want we willen van donkere, gesloten bossen waarin de beuk domineert naar bossen met meer mozaïek, met grazige open plekken waar dieren naar toe trekken.'

Twintig jaar terug lag er geen dood hout in de aangeharkte bossen. Het publiek heeft echter niet veel moeite met een bos waarin de bomen half over elkaar heen hangen: uit onderzoek blijkt dat dood hout grotendeels wordt geaccepteerd.

Siebel: ,,Wanneer mensen het een rotzooitje vinden, blijkt het meestal te gaan om zaagstukken die zijn blijven liggen, om zichtbare restanten van menselijke activiteiten.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden