Documentaires worden steeds persoonlijker

Tot en met 15 december. Amsterdam-De Balie, Alfa, Filmmuseum, City, Paradiso.

Dit jaar wordt het, tijdens zijn nog korte bestaan stormachtig gegroeide, festival geopend met 'Haïti. untiteld' van de Deense regisseur Jörgen Leth. Leth maakte al veel documentaires over het wielrennen en raakte de laatste jaren ook geobsedeerd door het chaotische, aan geweld erotiek en voodoo rijke, leven op het eiland Haïti.

Zijn naar verluidt politiek verre van correcte 'Haïti. untitled' is een hommage aan de irrationaliteit die het leven op het eiland beheerst. Wie meer wil meten over de in ons land totaal onbekende Leth kan ook op het festival terecht. In de video-sectie wordt een documentaire ('Heart and soul') over hem vertoond, gemaakt door zijn landgenoot Tomas Gislason.

Leth en Gislason konden, afgaande althans op festivaldirekteur Ally Derks, weleens tekenend zijn voor de huidige stand van zaken in het documentaire filmen. De documentaire-makers worden, zo merkte zij bij het het samenstellen van het programma, steeds minder politiek bewust en steeds persoonlijker. Wellicht in samenhang met deze ontwikkeling worden er op het moment ook opvallend veel portretfilms gemaakt: documentaires waarin het leven van een individu uitgeplozen wordt.

Inhakend op die laatste trend stelde Derks het nieuwe programma-onderdeel 'Silhouttes on screen' samen, waarin aan de hand van vele documentaires nagegaan kan worden welke verschillende stijlen door de filmportrettisten gehanteerd worden. Voorbeelden van portretfilms die tijdens het IDFA vertoond worden zijn de imposante en klassiek vormgegeven Anne Frank-film van John Blair, het collage-achtige 'Nico-Icon' van Susanne Ofteringer (over de zangeres van de legandarisch popgroep 'Velvet underground') en een irritant arty ogende film van Torben Skjodt Jensen over Carl Theodor Dreyer, de regisseur van ondermeer het zwijgende meesterwerk 'La passion de Jeanne d' Arc'.

De hang naar het persoonlijke komt bijzonder duidelijk naar voren in Niek Koppens ontroerende 'De slag in de Javazee'. Koppen raakte in die slag geïnteresseerd doordat er familie van hem bij betrokken was. Over de politieke en militaire achtergronden komt de kijker haast niets aan de weet. Koppen concentreert zich volledig op tientallen overlevenden die vertellen wat zij kort voor, tijdens en vlak na de slag meemaakten en hoe zij de momenten waarop ze tussen leven en dood zweefden ervaren hebben.

'De slag in de Javazee' is één van de Nederlandse films die in het competetie-programma meedingt naar de Joris Ivens-Award. De anderen zijn 'Daders' van Hans Otten, het al veel bekroonde 'Procedure 769' van Jaap van Hoewijk en 'Gevangen op Java' van Jan van de Berg. Dit viertal moet het in de competitie opnemen tegen 25 andere documentaires uit 15 verschillende landen.

Voor het eerst dit jaar is er ook een prijs (de door de Nps ter beschikking gestelde Zilveren Wolf) voor de beste documentaire op video. Verder presenteert het festival een terugblik op de Franse documentaire, een tien titels omvattend Chris Marker-retrospectief, een overzicht van de beste documentaires die sinds het vorige festival in Nederland zijn gemaakt, het programma 'Reflecting images' waarin actuele documentaire thema's aangekaart worden en de documentaire top-tien, die dit jaar samengesteld is door Barbara Kopple.

Afgaande op dit imposante programma kan niet anders dan geconstateerd worden dat het IDFA al na acht jaar stevig in de schoenen staat. Toch maken Directeur Derks en haar medewerkers zich zorgen over de toekomst. Het festival werkt, doordat de subsidiënten en sponsors er het belang nog steeds niet volledig van inzien, met een begroting van slechts 1,2 miljoen. Voor dat bedrag is het huidige programma al nauwelijks te behappen en is er voor het grote aantal bezoekers (verleden jaar 35.000) en buitenlandse gasten (dit jaar 600) eigenlijk niet voldoende (bioscoop)ruimte te huren. Die zal nijpender worden, vreest Derks, als het festival blijft groeien zoals het al jaren doet en nieuwe initiatieven wil ontplooien.

Die nieuwe initiatieven zullen zich vooral richten op verbreding (meer publiek, meer zalen en andere accommodaties en het benaderen van specifieke doelgroepen), verdieping (meer toelichting op en informatie over het programma) en internationalisering (verbetering van contacten met het buitenland.

Te verwachten valt door dit alles dat het IDFA stevig zal willen oogsten wanneer volgend jaar het nieuwe Kunstenplan vastgesteld gaat worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden