Documentaire over Rosa Spier heeft driedubbele bodem

De documentaire 'Rosa Spier, haar harp en haar huis', die de Avro vanavond (Ned. 1, 22.55 uur) uitzendt, is een werkstuk met een driedubbele bodem geworden.

Programmamaakster Hedda van Gennep kreeg vorig jaar opdracht een tv-registratie te maken van het concert voor twaalf harpen, dat op 9 en 10 november ter herdenking van de honderdste geboortedag van harpiste Rosa Spier in het naar haar genoemde huis in Laren werd gegeven. Van Gennep heeft van die opdracht veel meer weten te maken. Buiten de voorbereidingen voor het concert en de uitvoering zelf is in de documentaire een portret geweven van Rosa Spier. Van Gennep wist verrassend materiaal boven tafel te halen. We zien en horen Rosa harp spelen. Ook horen we haar in een radiointerview vertellen over wat de harp voor haar betekent. Meer dan met enig ander instrument kun je er stemmingen mee weergeven. Daarnaast wordt tussen de bedrijven door een objectief beeld gegeven van het leven in het Rosa Spierhuis.

Het idee voor dat huis, waar oudere kunstenaars en wetenschappers hun levensavond doorbrengen, kwam van Rosa Spier zelf. Toen zij - inmiddels hoogbejaard - nog steeds concerten gaf, ging zij de behoefte voelen aan persoonlijke verzorging en contact met andere kunstenaars. Op 'De Pauwhof' in Wassenaar ging Rosa Spier regelmatig 'bijtanken'. Maar dat waren slechts kortstondige verblijven. Er moest in Nederland een plek komen waar oude kunstenaars permanent konden wonen, geen gewoon bejaardenhuis maar een huis waar de mogelijkheden aanwezig waren om door te gaan met hun werkzaamheden. Haar ontbraken echter de financiele middelen. Daarvoor wist Rosa Spier mevrouw Henriette Polak - Schwarz te interesseren. Henriette was getrouwd geweest met de rechtsgeleerde Leo Polak, die in de Tweede Wereldoorlog evenals een van haar dochters om het leven werd gebracht. In plaats van verbitterd te zijn over wat de samenleving haar had aangedaan, reageerde Henriette Polak met er liefde tegenover te stellen.

Het Rosa Spierhuis werd in 1969 geopend, twee jaar na de dood van Rosa. Sindsdien is het huis in Laren een begrip geworden. Kunstenaars met nationale bekendheid als Jan Bronner, Maurits Esscher, Ro Mogendorff, Betsy Dornay - Culp, Willem Ravelli, Nelly Wagenaar, Jef Last, Annie Romein - Verschoor en An Rutgers van der Loeff - Basenau namen er hun intrek.

In totaal is er plaats voor 75 bewoners. Het huis heeft thans de status van 'verzorgingshuis met een bijzondere functie'. Bij de toelating wordt prioriteit gegeven aan actieve beoefenaars van kunst en wetenschap, die met de nodige verzorging hun werkzaamheden kunnen voortzetten. Daartoe staan actieve kunstenaars atelierruimten ter beschikking. De grote bibliotheek en de concertzaal worden ook intensief gebruikt. Sinds een jaar is er een ingrijpende renovatie van het huis aan de gang. Hedda van Gennep heeft daarvan bij het maken van haar documentaire dankbaar gebruik gemaakt. De bouwvakkers die er rondlopen, de bouwkeet en de rommel die een dergelijk project met zich meebrengt, zijn een goede tegenhanger voor de verstilde, deftige sfeer die normaal in het Rosa Spierhuis heerst.

De bewoners vertellen intussen hun verhaal. Schilder Harry van Kruiningen betreurt het dat de mannen zo in de minderheid zijn, terwijl de vrouwen allemaal zeer hoog bejaard zijn. Pauline Scheurleer stelt een onderwerp aan de orde dat in Laren moeilijk bespreekbaar is: de dood. Dat wordt volgens haar weggeduwd, hoewel de meeste bewoners min of meer met een been in het graf staan. Wat haar ergert en verdriet is dat overledenen niet vanuit het Rosa Spierhuis mogen worden begraven, maar kort na hun heengaan al worden afgevoerd. Dat zo'n afscheid desondanks heel ontroerend kan zijn heeft Van Gennep vastgelegd. Zij filmde het uitdragen, nagestaard door degenen die nog niet aan de beurt waren, van een van de bewoners.

Toos Stotijn is, als ze dat allemaal ziet, blij dat ze nog zelfstandig woont. Als oud-leerlinge van Rosa Spier was zij nauw betrokken bij het harpconcert. Daarna heeft zij het Rosa Spierhuis weer het Rosa Spierhuis gelaten. Daar wordt een mens toch te veel betutteld en dat wil zij als bijna 81 - jarige het liefst nog wat uitstellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden