Documentaire geeft de lotgevallen van een 'doorsnee' vluchtelingengezin

'Impact', donderdag 23.24 uur, Ned. 3

Van Breda naar Brussel, van Brussel naar Bordeaux, van Bordeaux naar Lyon, om uiteindelijk terecht te komen in het 'veilige' Zwitserland. De beslissing om Nederland te verlaten was niet gemakkelijk. “Mijn vader had nog zo gezegd, doe het niet. Jullie hebben toch geen oproep gekregen. Voor Breda worden jullie al opgepakt”. Het echtpaar Polak-Dinsdag, net drie jaar getrouwd, waagde het toch. En gelukkig maar, want de volgende dag lag de oproep voor Westerbork al op de mat.

“De sfeer was een beetje giechelig, een beetje zenuwachtig”, weet Polaks moeder zich nog te herinneren. Polaks vader horen we alleen vanaf een bandje, dat een paar jaar geleden nog voor zijn dood werd opgenomen.

Het is niet toevallig dat deze week een tweede Impact-redacteur zijn persoonlijke verhaal vertelt over de oorlog. Vorige week deed redacteur Tony Bouwmans haar relaas over de oorlogsjaren in haar geboorteplaats Oss. Ook is het niet toevallig dat het in beide gevallen gaat om personen die de oorlog zelf net niet bewust hebben meegemaakt, de zogenaamde anderhalfde generatie, geboren tijdens of aan het eind van de oorlog. “We vonden dat een interessante invalshoek”, legt een woordvoerder van de Vara desgevraagd uit. “Het is weer eens wat anders tussen de hele stortvloed van programma's over de tweede wereldoorlog die we dit jaar op de televisie te zien krijgen.”

Programmamakers die hun eigen levensverhaal vertellen, het blijft altijd een beetje tricky. Want ook al zijn de opgelepelde jeugdherinneringen voor de betrokkenen zelf nog zo interessant, voor de kijker is dat lang niet altijd het geval. Op het moment dat de familiealbums uit de kast komen ligt het jeugdsentiment al snel op de loer. Polak trapt daar gelukkig niet in. Op een objectieve, bijna sobere manier laat hij zijn vader en moeder aan het woord. 'Een vlucht naar Zwitserland' gaat dan ook niet zozeer over de familie Polak zelf, alswel over de lotgevallen van een 'doorsnee' vluchtelingengezin. Een verhaal dat we bij wijze van spreken vandaag de dag nog in elk asielcentrum zouden kunnen optekenen.

De lotgevallen van de familie Polak zijn dan ook niet opzienbarender dan die van al die andere duizenden Joden die moesten vluchten in de oorlog. Met een koffertje, wat geld en een dosis geluk de grens over. Na een paar keer voor veel geld belazerd te zijn, met hulp van gewone mensen - een kruidenier, een meisje in de bus - toch nog op de plaats van bestemming aankomen. In het hotel waar de familie Polak gehuisvest wordt, aan de rand van het meer van Genève, gaat het leven gewoon door. De vrouwen koken en maken schoon. In de avonduren organiseren de bewoners toneelvoorstellingen, voordrachten en lezingen. Het leven in de Zwitserse Alpen was zo slecht nog niet, geeft Polaks moeder toe, ook al waren de Zwitsers niet echt blij met ons. Hoe blij het gastvrije Zwitserland destijds was met de stroom asielzoekers blijkt uit de verhalen van vriendinnen van de moeder. “Het was lang niet altijd zo dat je, eenmaal over de grens, veilig was”, vertelt een van hen. “Vaak werden we dezelfde dag nog door de douane weer eruit gezet. Ik en mijn man zijn tot drie keer toe terug verwezen. Een meisje van zestien met haar kleine broertje, kinderen nog, werden gewoon terug gestuurd.” “In 1942 werden Joodse vluchtelingen in Zwitserland nog steeds niet als politiek vluchteling erkend”, vult Polak aan. Dit verhaal, doorsneden met beelden van Zwitserse propagandafilmpjes, geeft ineens een vieze bijsmaak aan het neutrale Zwitserland. 'Een vlucht naar Zwitserland' lijkt dan ook vooral een aanklacht tegen de hypocrisie van Zwitserland destijds. Polaks moeder kijkt er, vijftig jaar na dato, nuchterder tegenaan. “Je kunt het ze niet kwalijk nemen, ze zaten nou eenmaal in een heel ambivalente positie. In de oorlog is alles relatief, wij hebben gewoon geluk gehad”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden