Doctrinewijziging gaat aanhangers veel te ver

UTRECHT - De 'Wereldwijde Kerk van God' staat op springen. De uit de Verenigde Staten afkomstige beweging, ook bekend als het Ambassador College, wordt geplaagd door afscheidingen. De versplintering is een gevolg van ingrijpende doctrinewijzigingen die het hoofdkwartier in Amerika heeft afgekondigd. De kleine Nederlandse tak deelt volop in de malaise.

RICHARD SINGELENBERG

Niet alle volgelingen van de in 1934 door Herbert W. Armstrong gestichte Kerk leggen zich neer bij de ommezwaai. Die komt er kort gezegd op neer dat de kerk zich wil ontdoen van haar fundamentalistische etiket. Dat betekent dat zij van de ene op de andere dag de deur open zet voor de drieëenheidsleer en de evolutietheorie, opvattingen die tot voor kort als ketters werden beschouwd.

Een paar jaar geleden waren de gesoigneerde Amerikaanse voorgangers van de Wereldwijde Kerk van God nog met de regelmaat van de klok te zien op RTL 4, Sky- en SuperChannel. Gezeten aan een bureau met op de achtergrond een indrukwekkende boekenkast spraken ze de kijker ernstig toe. De wereld was bezig haar eigen graf te graven, was de essentie van de boodschap. Natuurlijk was er wel een uitweg, wie meer wilde weten moest de lectuur van de beweging maar lezen. Ettelijke malen per uitzending werd de kijker uitgenodigd contact op te nemen met het in Nieuwegein gevestigde filiaal van de Wereldwijde Kerk. Wie dat deed ontving na een paar dagen De Echte Waarheid, een maandblad met onderwerpen als 'Zeg nee tegen verleiding' en 'Bevat de bijbel fouten?' Het abonnement was gratis. Ook adverteerde de Kerk in De Kampioen, Het Beste en De Telegraaf.

De oplage van De Echte Waarheid bedroeg in die tijd 65 000 exemplaren. De financiële middelen daarvoor waren grotendeels afkomstig van de verplichte tienden die de circa 300 Nederlandse doopleden ophoestten. Als uitzondering op het geijkte wervingsgedrag van menige eindtijdreligie, kwam er niemand langs. Wie zich wilde aansluiten bij de groepering, moest zèlf het initiatief nemen.

De regionaal directeur van de beweging in Nederland en Vlaanderen, voorganger De Bree, heeft de Kerk onlangs verlaten. De Bree hoort tot de critici van de doctrinewijzigingen. Kerkleden die wel trouw waren aan de Amerikaanse leiding stuurden zijn preken vertaald en wel naar het Amerikaanse hoofdkwartier. In oktober kreeg De Bree hoog bezoek uit Pasadena, Californië. Het was kiezen of delen: òf hij accepteerde de nieuwe leerstellingen, òf daar was het gat van de deur. Hij stapte op. De stofwolken zijn nog niet opgetrokken, maar het lijkt erop dat ongeveer 80 leden hem gevolgd zijn.

Dat betekent de derde afsplitsing van het Ambassador College in Nederland in twee jaar tijd. Allemaal een gevolg van de veranderingen van de leer, die negen jaar geleden begonnen na de dood van stichter Armstrong. Zo werd onder meer bepaald dat de sabbatviering niet langer onder het goddelijk gebod viel. De diensten zijn nog steeds op zaterdag, maar nu alleen vanwege de traditie. Ook de oudtestamentische voedselvoorschriften zijn overboord gezet, kerkleden mogen hun verjaardagen weer vieren, een blank kerklid mag nu met een zwarte medegelovige trouwen en het betalen van tienden geschiedt voortaan op vrijwillige basis. Armstrongs omstreden theorie van de tien verdwenen stammen van Israël, rechtstreeks afkomstig van het proto-racistische 19e eeuwse Brits-Israëlisme, is op de schroothoop van ondeugdelijke leerstellingen gegooid.

Sinds 1990 heeft naar schatting een kwart van de 100 000 leden de beweging verlaten. De inkomsten zijn meer dan gehalveerd. De tv-uitzendingen zijn gestopt en in Nederland is de oplage van De Echte Waarheid gedaald tot 18 000.

Er zijn in Nederland minstens drie afsplitsingen, zoals de Gemeente Gods, Nieuwe Maan & Zevende Dag van de Goudse leraar Bert Otten. Hij stapte in 1993 uit de Wereldwijde Kerk toen er werd geknaagd aan het scheppingsverhaal. In Otten's 29 geloofsartikelen zijn Armstrongs opvattingen terug te vinden, inclusief de toevoeging dat volgens Psalm 81 het vieren van de Nieuwe Maan tot de goddelijke geboden hoort. In diverse afleveringen van zijn maandblad Waarheid & Dwaling heeft hij de relatie uiteengezet tussen de Friezen en de oudtestamentische stam Issakar. Let maar eens op de fysieke en psychische kenmerken van de Fries. Komen die niet treffend overeen met de uitspraak van Jacob in Genesis 49, waarin hij stamvader Issakar vergeleek met een 'bonkige ezel'? Otten's groep telt ongeveer 20 leden.

Een tweede splinter is de Filadelfia Kerk van God. Deze kerk claimt de zuivere leer van Armstrong te volgen. Ze komt uit de VS, de ex-vrijgemaakte marechaussee heeft Rien Rog was een van de eerste leden. Toen hij zich in 1983 aansloot bij de Wereldwijde Kerk van God kostte dat hem zijn huwelijk. Door de doctrinewijzigingen leek hij ook zijn geestelijk huis kwijt te raken. Met 20 anderen vormt hij nu de Filadelfia kerk, met als periodiek De Filadelfia Trompet. De zaterdagse diensten zijn in een bejaardencentrum in Doorn, vlakbij het Revius Lyceum, waar de Wereldwijde Kerk van God bijeenkomt.

Een derde groep ontevredenen heeft zich verzameld in de United Church of God. Ook zij stelt de enige juiste leer van Armstrong te onderwijzen. Deze stroming lijkt de meeste ontevredenen aan te trekken. Ook De Bree heeft zich er aangesloten.

Wat De Bree, Otten en Rog bindt is teleurstelling, maar dat is dan ook het enige. Een buitenstaander kan het geharrewar tussen de drie niet volgen. Hans de Moei, de opvolger van De Bree, begrijpt het allemaal wel: “Mensen zijn bang als er iets waardevols verdwijnt. Al die veranderingen, dat vergt veel uitleg”. De Bree: “Omdat ze in de ogen van de gevestigde kerken respectabel willen zijn, hebben ze hun eigen identiteit heeft verloren. Ik heb gepraat met Pasadena, maar ik kon net zo goed tegen die tafelpoot praten.” Hij kijkt om zich heen in zijn fraai ingerichte kantoor in Nieuwegein. Hij haalt zijn bureau leeg na 17 jaar leiding te hebben gegeven aan de Nederlands-Belgische tak. “Ik denk niet dat ze hier over een jaar nog zitten”, zegt hij gelaten. Een week later blijkt de huur opgezegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden