Review

Dochters om te slaan, te vergokken, of uit te huwelijken

Het is niet mis om direct met een debuutroman al voor de Booker Prize genomineerd te worden, zoals Trezza Azzopardi overkomen is. Haar 'De Schuilplaats' moet het opnemen tegen literaire kanonnen als Margaret Atwood en Kazuo Ishiguro, die de prijs overigens al eerder in de wacht sleepte. En dan kunnen kunstenaars en schrijvers nog zo terecht roepen dat kunst geen wedstrijd is; het hele prijzencircus roept onvermijdelijk de vraag op of we met het onderhavige boek een potentiële winnaar in handen hebben.

In 'De Schuilplaats' kijkt Dolores, de jongste van zes dochters die uit het huwelijk van Frankie en Mary Gaucie geboren worden, terug op haar harde jeugdjaren in het Cardiff van de jaren zestig. Al bij haar geboorte belichaamt zij een grote teleurstelling voor haar vader, die hartstochtelijk op een jongetje gehoopt had.

Tien jaar eerder ontvluchtte Frankie zijn geboortestreek Malta door als jongeman aan te monsteren op een schip dat naar Engeland voer. Daar is hij blijven hangen, al heeft de zee haar aantrekkingskracht op hem niet verloren. De jonge Mary valt als een blok voor hem, en het tweetal trouwt. Dankzij zijn vriend Joe Medora raakt Frankie in goeden doen, en hij wordt samen met zijn landgenoot Salvatore eigenaar van een lokale kroeg, de Moonlight. Frankie heeft echter één groot probleem: hij is verslaafd aan gokken en verspeelt stukje bij beetje zijn helft van de kroeg, totdat hij geheel afhankelijk is van Joe, die intussen trekjes begint te vertonen van een lokale maffiabaas.

Op zekere nacht slaat het noodlot toe: in een wanhopige poging zijn verlies in één keer goed te maken gaat Frank in op Joe's voorstel zijn dochter Marina op het spel te zetten. Joe meent namelijk dat Marina zijn dochter is. Dat laatste is niet onmogelijk, want wegens het nijpende geldgebrek moet Mary regelmatig haar toevlucht zoeken tot het verlenen van seksuele gunsten aan schuldeisers. Joe wil Marina verder laten opvoeden bij zijn familie op Malta. Frank verliest. Diezelfde nacht breekt er brand uit in het huis van Frank en Mary, waar de baby Dolores ligt te slapen en ernstige brandwonden oploopt.

Door haar verminkingen wordt Dolores in het dorp als een ongeluksbrenger gezien, en gemeden. Ook haar zusters Rose en Luca pesten haar genadeloos, terwijl de oudste, Celesta, zich zo snel ze maar kan onttrekt aan de armoede en de ellende in het gezin door met een rijke weduwnaar te trouwen. Alleen met haar zus Fran en met moeder Mary heeft Dolores een warme band. Maar juist Fran wordt, vanwege haar pyromane neigingen, uit huis geplaatst, en Mary kan het leven steeds minder goed aan.

'De Schuilplaats' is een bittere saga over verraden vriendschap, afpersing, zelfmoordpogingen, en de machtsverhoudingen in een kleine gemeenschap. Maar vooral is het een verhaal over de desintegratie van een gezin, over hoe een moeder en haar dochters kapotgaan aan een vader die hen als bezit ziet - naar believen te vergokken, te slaan, of uit te huwelijken.

De eenheid in het verhaal wordt bewaard door het gezichtspunt van Dolores. Hoewel zij de jongste was, en dus veel van de familiegeschiedenis heeft moeten reconstrueren uit de herinneringen van de anderen, is zij degene die de sterkste behoefte heeft om de waarheid boven water te krijgen, vorm te geven aan het traumatische verleden. Aan het slot van de roman, meer dan dertig jaar later, verzamelen de familieleden, althans een aantal van hen, zich rond een graf.

Azzopardi's roman is prettig geschreven, verveelt zelden, en mag zeker als een goed verteld verhaal gekarakteriseerd worden. Toch stemt hij niet helemaal tot tevredenheid. Hoewel de verhoudingen tussen de zusters centraal staan, blijven de nuances daarvan onderbelicht. Te vaak worden ze geschetst en verklaard in termen van, soms schokkend, gedrag, en te weinig door de gevoelens en emoties die de aanleiding zijn tot dat gedrag. Hoewel enigszins begrijpelijk wordt waarom Rose en Luca hun jongere zuster zo wreed behandelen, en waarom Fran Dolores' lievelingszus is, blijven de beschrijvingen hiervan te veel aan de buitenkant, en met niet meer dan een hint naar diepere lagen. Het gevolg daarvan is dat ik weliswaar af en toe verrast werd door de plot van de roman, maar zelden door dingen die tussen de zusters en hun moeder speelden. Bovendien lijkt het alsof de auteur aan het eind van de roman het spoor een beetje bijster is: er blijven een aantal kwesties in de lucht hangen die weliswaar niet per se een afronding vereisen, maar die naar mijn idee wel meer aandacht verdiend hadden. Het gevolg is een roman die zich qua genre (een familieroman vanuit vrouwelijk perspectief) en structuur (verteld vanuit het nu, met lange flashbacks naar het verleden) niet onderscheidt van veel andere fictie die op dit moment geschreven wordt. Ook de stijl en de vorm vallen niet bijzonder op. Nu is dat op zich natuurlijk geen reden om te gaan zeuren, maar met een kandidaat voor de Booker Prize komen dit soort zaken toch onder een vergrootglas te liggen. Wat mij betreft is 'De Schuilplaats' dan ook een alleszins acceptabele debuutroman, maar het zou me verbazen als Azzopardi met de hoogste eer ging strijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden