Dochter in vaders politieke voetsporen

Achteraf klonk bij Irene Vorrink de twijfel door: "Ik kan me voorstellen dat de mensen zeggen: 'Ja, hoor eens. Ik heb een ontzettend aardige betrekking, waarom zou ik me in godsnaam bezighouden met politiek? Om me in zo'n wespennest te steken.'"

Ze was nochtans een gewaarschuwd mens. Zoals Lilian Marijnissen nu met een derde plaats op de kandidatenlijst van de SP in de voetsporen van haar vader treedt, zo ging Vorrink (1918-1996) haar vader Koos achterna. Die was een van de grondleggers van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) en daarna voorzitter van de SDAP en de opvolger daarvan, de PvdA. Hij zat bovendien voor die partijen in de Eerste en Tweede Kamer. Irene's moeder, eveneens een Irene, was gemeenteraadslid in Amsterdam.

Vanzelfsprekend kreeg hun dochter een van politiek doortrokken opvoeding. Ze danste mee rond de meiboom in vaders AJC en verzorgde later diens secretariaat. Makkelijk zal dat niet altijd zijn geweest. Vader Vorrink was een autoritaire man die soms zeer emotioneel kon worden.

In 1969 - pa Koos was toen al meer dan een decennium overleden - werd Irene Vorrink Eerste Kamerlid voor de PvdA. De juriste, aanhanger van Nieuw Links, kreeg ook een plekje in de schaduwkabinetten van Den Uyl, waarmee de linkse goegemeente een alternatief probeerde te bieden voor de zittende regeerploegen. Vorrink was in die vooral gedroomde teams eerst minister van justitie en later minister van sociale zaken.

In 1973 trad een écht kabinet-Den Uyl aan. Vorrink werd bewindsvrouw op Volksgezondheid en Milieuhygiëne. Ze richtte zich vooral op dat laatste deelterrein, maar hield wel het abortusvraagstuk in haar portefeuille. Kerels hadden al veel te lang beslist over vrouwenzaken: "Die mannen worden niet zwanger".

Vorrinks liberale opvatting in de kwestie bracht haar automatisch in conflict met de op dit gebied minder ruimdenkende katholieke minister van justitie, Dries van Agt. Toen die de abortuskliniek Bloemenhove wilde sluiten, belde zij in de coulissen van de ministerraad de vrouwenbeweging om hen te waarschuwen, zodat ze het verzet konden organiseren. Veel collega's spraken schande van dit lekken uit vertrouwelijk overleg. PvdA-staatssecretaris Marcel van Dam was milder. Hij vond het passen bij "een vechtkabinet". Er woedde immers een "oorlog met Van Agt".

Vorrink baarde ook internationaal opzien door de activiteiten van zoon Koos Zwart. Die was - net als zijn moeder - een fervent voorvechter van de legalisering van softdrugs. In het Vara-radioprogramma 'In de Rooie Haan' las hij wekelijks de beursberichten hasj en wiet voor, zodat gebruikers precies wisten wat hun geestverruimende rookwaar moest kosten.

Vorrink gold destijds als een niet al te sterke minister en als iemand die bovendien niet altijd haar emoties de baas was. Collega-minister Hans Gruijters (D66): "Zij had het minste relativeringsvermogen. Als ze geen gelijk kreeg, ging ze bij Joop huilen. En daar kon Joop helemaal niet tegen."

In de ministerlijstjes die in 1977 gemaakt werden voor het tweede kabinet-Den Uyl kwam Vorrinks naam niet meer voor. Dat kabinet kwam er ook nooit. Ze vertrok naar Amsterdam, waar ze de eerste vrouwelijke wethouder ooit werd. Lang duurde dat niet. Na een jaar hield Vorrink voor het gezien. Ze vond het werk fysiek te zwaar.

Volkskrant-commentator Jan-Joost Lindner vermoedde ook andere motieven. Hij weet haar sneuvelen mede aan de binnen de PvdA heersende cultuur. "Voor de uitvoering van creatief vernieuwend beleid zijn doordouwers nodig, maar voor de ideeën en de vormgeving meer sensibele, brede mensen. In een goed bestuur is voor politici van het type-Vorrink evenzeer plaats als voor de Schaefers en de Lammers", schreef Lindner.

Misschien verdient de beeldvorming over de politica Irene Vorrink wel enige bijstelling. Het machogehalte van de linkse politiek in de jaren zeventig valt niet te ontkennen. Veelzeggend was dat Vorrink in het zogenaamd meest progressieve kabinet na de Tweede Wereldoorlog de enige vrouwelijke minster was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden