Docente Frans aan de Christelijke Scholengemeenschap 'De Waezenburg' te Leek.

Het is het gesprek van de week in de docentenkamers: de VPROdocumentaire '4 Havo, een klas apart'. Hebben de makers van dit programma bewust de meest dramatische momenten geaccentueerd of krijgt Sokrates, die 400 jaar voor Christus al riep dat het met de jeugd de verkeerde kant uitgaat, uiteindelijk toch gelijk?

De vraag is of in deze documentaire de adolescent van de jaren negentig adequaat geportretteerd is. Ik waag dit om een aantal redenen te betwijfelen. Een eerste reden is gegeven met de havo als min of meer onduidelijk schooltype. Dat treedt het scherpst aan het licht in die vierde klas, waarin enerzijds 'parkeerders' zitten - leerlingen uit bijvoorbeeld 4 mavo die met hun diploma geen raad weten, ook met hun toekomst nog niet uit de voeten kunnen en daarom eens kijken of de havo iets is - en anderzijds leerlingen die door een grote inzet in de brugklas een havo-advies verwierven dat, vooral in de vierde, boven hun niveau blijkt te liggen.

Die aanvankelijk grote ijver in de brugklas en tweede klas is door allerlei oorzaken afgenomen in de derde en bereikt, zeker voor de verplichte vakken, een dieptepunt in de vierde klas, als het nieuwe van de middelbare school er allang af is en het diploma nog zo ver weg lijkt. Wat het nut van zo'n opleiding is, realiseren ze zich nauwelijks, ook omdat het lijkt of deze leerlingen alles al hebben. Er is geen drang of wil om je ergens voor in te zetten. En dan krijg je jongeren als Joris, die steeds een trapje lager komt, en Hanneke, die waarschijnlijk slim genoeg is maar zo lui dat het een wonder mag heten dat ze nog in leven is, en dat punkmeisje dat zo begaan is met alles en iedereen en helemaal niet aan zichzelf denkt (maar toch veel tijd voor zichzelf nodig heeft gezien haar uiterlijk) en dat best bereid is anderen voor zich te laten zorgen via een salaris-aliasuitkering.

Een tweede reden ligt in de puberteit, los van welk schooltype ook maar eigen aan menselijke ontwikkeling. Daarin kan haast niet de somberheid rondom de documentaire liggen, want leerlingen groeien over deze fase heen. In 4 havo zitten ze er echter nog middenin.

Een derde reden ligt mijns inziens in het gegeven dat een school uit het westen des lands model stond voor dit programma. De 'stadse' aspecten als grotere mondigheid en zelfstandigheid zijn sterker dan in plattelandsgebieden als bijvoorbeeld het noorden, waar leerlingen rustiger en gezagsgetrouwer schijnen te zijn.

Maar ondanks het bovengenoemde blijft het schokkend te zien hoe deze jeugd gedesinteresseerd en ideaalloos in de banken hangt en 'het allemaal over zich heen laat komen'. Toch voert het te ver om naar aanleiding van deze documentaire een discussie te starten over de wenselijkheid van leerplicht. Eerder moeten we ons afvragen of we met vorm en inhoud van ons onderwijs op de goede weg zijn.

Van de gefilmde 4 havo-leerlingen zou een groot deel geen school bezoeken als er geen leerplicht zou zijn simpelweg omdat ze het saai en vervelend vinden om van onverschillige, niet met de leerlingen communicerende docenten dorre feiten over weinig boeiende onderwerpen aan te moeten horen. Natuurlijk wordt er zo niet opgelet! Waarom zou je aandacht geven aan iets dat niet op de korte termijn mikt, maar op het fundament dat gelegd moet worden voordat je een beroep kunt kiezen of op een vervolgopleiding toegelaten wordt.

De maatschappij vraagt diploma's. Maar het zou wel stukken schelen als het diploma gehaald kon worden onder leiding van geinspireerde docenten in een school met strakke regels die veel aandacht schenkt aan extra leerlingenbegeleiding. Binnen zo'n vastliggend streng kader kun je weer vrij worden en moet het mogelijk zijn het plezier terug te vinden, voor leerling en docent, de gezelligheid van het samenzijn van twee generaties. Want juist dat aspect miste ik zo pijnlijk in deze documentaire!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden