Docent Bovendonk moet weg wegens affaire-Eijk

De affaire-Eijk heeft, een kleine twee jaar na dato, een staartje gekregen. Historicus Ton van Schaik, de man die toen de homofobe uitlatingen van de Groningse bisschop W.J. Eijk naar buiten bracht, is ontslagen als docent oude en oudste kerkgeschiedenis aan de rooms-katholieke priesteropleiding Bovendonk in Hoeven. Van Schaik is ervan overtuigd dat er een directe samenhang bestaat tussen beide zaken.

De bekende kerkhistoricus is tien jaar aan Bovendonk verbonden geweest. Eén van de drie redenen die voor het ontslag worden aangevoerd, luidt 'perikelen rond publicaties van uw hand'; de andere twee zijn: de noodzaak tot bezuinigen en de wens het docentencorps te verjongen.

Het kan volgens Van Schaik niet anders dan dat met 'publicaties van uw hand' wordt gedoeld op drie artikelen in het blad Hervormd Nederland, augustus 1999. Daarin citeerde hij uitvoerig uit dictaten die Eijk in 1995 opstelde voor zijn colleges moraaltheologie aan het grootseminarie Rolduc en aan de priesteropleiding van het Sint Janscentrum in Den Bosch.

Dr. Eijk leerde dat homoseksualiteit een 'neurotische ontwikkelingsstoornis' is en dat daarom homo's dienden te worden doorverwezen naar een klinisch psycholoog. Volgens hem waren homoseksuelen niet tot ware liefde in staat. Een seksuele relatie tussen homo's -lesbiennes vielen kennelijk buiten zijn blikveld- was, aldus Eijk, niet meer dan 'wederzijdse zelfbevrediging'.

Ook op andere terreinen ademden de collegedictaten ,,een benauwde biechtstoelmoraal anno 1950''(Van Schaik). Zo leerde Eijk zijn studenten dat wat de rk kerk de Joden zou hebben aangedaan, vaak wordt overdreven en raadde hij gezamenlijke huwelijken tussen katholieken en protestanten af. Ook masturbatie vond geen genade in zijn klerikale ogen.

Het waren echter vooral Eijks 'wijsheden' over homoseksualiteit die tot grote commotie binnen en buiten de katholieke geloofsgemeenschap leidden. Homo-pastor en oud-europarlementariër Verbeek noemde ze ,,uitlatingen uit de zieke onderbuik van de rk kerk'' en Justitie besloot tot een 'oriënterend onderzoek' tegen de pas tot bisschop benoemde Eijk. Het kwam echter niet tot een strafproces.

Bij de kort daarna gevolgde wijding van Eijk tot bisschop weigerde de rector-magnificus van de Groningse universiteit aanwezig te zijn. De katholieke studentenvereniging Albertus Magnus liet uit protest eveneens verstek gaan. Eijks onverwachte en door velen niet bepaald toegejuichte benoeming tot opvolger van de verfijnde, gematigd progressieve mgr. Möller, was volgens ingewijden vooral te danken aan het gelobby van de reactionaire rk beweging Opus Dei.

In een brief aan de gelovigen in zijn bisdom klaagde Eijk dat de door Van Schaik aangehaalde en becommentarieerde citaten uit hun context waren gehaald. Die ontkent dat. Hoe dit zij, de inmiddels reeds geruime tijd zieke bisschop zal als homofoob de vaderlandse kerkgeschiedenis ingaan.

Van Schaik herinnert zich dat hij tijdens de affaire door de directeur van Bovendonk, M. Ham, dezelfde die hem thans ontslag heeft aangezegd, op het matje werd geroepen. Reden: ,,Hij vond het onkies dat ik uit aantekeningen had geciteerd die bestemd waren voor 'privé-gebruik van studenten'. Wat onzin is, omdat collegedictaten als ze eenmaal zijn uitgesproken publieke stof vormen.''

Toch nam men toen geen maatregelen tegen hem, ondanks het feit dat Van Schaik liet weten in een soortgelijk geval op dezelfde manier te zullen handelen. De kerkhistoricus denkt dat men er op dat moment voor terugschrok de affaire met een nieuwe rel te vergroten. Thans, zo constateert hij, heeft men alsnog toegeslagen.

Van Schaik: ,,Het valt me tegen van Bovendonk. Ik dacht dat daar een sfeer van openheid heerste''. Hij vermoedt daarom ,,pressie van buitenaf'', temeer omdat er op deze opleiding voor mannen die zich op latere leeftijd geroepen voelen priester te worden, ook Groningers studeren. De ex-docent heeft zijn ontslagbrief al sinds april in bezit. Hij komt er pas nu mee naar buiten omdat hij er geleidelijk van overtuigd raakte dat het om een affaire gaat die niet binnenskamers dient te blijven. Op een feestelijk afscheid, zoals hem is aangeboden, stelt Van Schaik ,,geen enkele prijs''.

Directeur Hamm noch bisschop Muskens van Breda, voorzitter van het bestuur van Bovendonk, was bereikbaar voor commentaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden