Dobberpoëzie met een doel

Museum Boijmans van Beuningen laat dit jaar de Turks-Armeense kunstenaar Sarkis een lege loods inrichten. Hij brengt er met de voorstelling 'Ballads' een luchtige ode aan het dobberen.

De reis ernaartoe hoort bij de tentoonstelling, maar dat ontdek je pas later. Vanaf de Erasmusbrug raast het pontje een kwartier lang door de Rotterdamse haven. De laatste meters deint het richting de aanlegsteiger. Van de kade van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij wandel je naar de onderzeebootloods, de buitenlocatie van Museum Boijmans van Beuningen.

Meteen bij binnenkomst is het overal wit en blauw. Tot 1996 werden in de hoge loods onderzeeërs in elkaar gezet. Nu hangt er een lange koker tot op twee meter van de grond, met wit dons beplakt. Als je eronder gaat staan, zie je boven je hoofd een felle lamp langzaam op en neer gaan. Ook de fietsen, die in een cirkel staan geparkeerd, zijn met een laag witte veertjes bedekt. En de vloer trouwens ook. De daklichten laten blauw licht door. De loods is een typische Sarkis-installatie geworden.

De Armeniër Sarkis Zabunyan groeide op in Turkije. In 1962 emigreerde hij naar Parijs, zijn achternaam liet hij achter, en hij werd kunstenaar. Vanaf de jaren negentig kreeg hij internationale bekendheid met zijn installaties van licht, muziek, en zintuigelijke materialen zoals vilt, neon, hout, veertjes en gevonden voorwerpen. Inspirators zijn kunstenaars als Joseph Beuys, John Cage en Alban Berg.

Eerder dit jaar kon je in het Boijmans zijn glas-in-loodramen zien, met foto's uit de verfilming van het boek 'In de ban van de ring'. Oorlog en geweld waren vooral in de jaren zeventig een thema in zijn werk, later werd het licht en muziek: aan een ronde tafel in de loods liggen koptelefoons met muziek van Miles Davis en Duke Ellington en boeken van architecten Peter Zumthor en Le Corbusier.

Voor deze tentoonstelling, 'Ballads', combineerde Sarkis oudere kunstwerken met ideeën die hij kreeg in de loods. Het werd een lichtvoetige kakofonie van associaties en kleuren.

In een gratis boekje staan 'sleutels', aanwijzingen voor de tocht door de onderzeebootloods. Geen harde waarheden over hoe je de kunstwerken moet begrijpen, maar suggesties en achtergrondinformatie. Zo kun je die grote koker zien als een luchtpijp naar de oppervlakte, en het ritme van de op en neergaande lamp als het ademen van een onderwaterdier. De witte fietsen verwijzen naar de Nederlandse provo's uit de jaren zestig. Je kunt ermee rondrijden door de grote loods - zoals het Franse 'se ballader'. Al fietsend, zigzaggend andere bezoekers ontwijkend, van het ene naar het andere kunstwerk, realiseer je pas dat je een carillon hoort. De klokken hangen hoog in de lucht, in een cirkel van 12 stammen van dennebomen.

En ja, natuurlijk, een ballade is ook muziek. Het carillon speelt het stuk 'Litany for the whale' van jubilerend componist John Cage, oorspronkelijk een smeekgebed waarbij zangers de letters van het woord whale om de beurt herhalen. De walvis is ook een muzikant, zegt het boekje.

Sarkis' kunst wordt wel eens 'visuele poëzie' genoemd. De loods deed de kunstenaar denken aan de kerken uit de schilderijen van Pieter Saenredam. Net als in die zeventiende-eeuwse kerken probeert hij zijn bezoekers door zijn kunst met elkaar in contact te brengen.

Dat doet hij door het organiseren van concerten op zondag, met maaltijden van wijn en brood aan lange tafels. Door kunstwerken die in principe ook zonder veel voorkennis te begrijpen zijn. En met de Futuro, een soort caravan op hoge poten die het ook goed zou doen in een sciencefictionfilm. Het ding werd in 1968 in Finland ontworpen als mobiele skihut, hier dient het ook als ontmoetingsplaats.

Zo fietsen en zweven de bezoekers door de loods. Misschien is Ballads luchtig en vrijblijvend. Of juist loodzwaar, met al die verwijzingen. Maar vervelend is het nooit. Je kunt namelijk ook gewoon rondfietsen, naar de muziek luisteren of de andere bezoekers bekijken in deze vredige onderwaterwereld. Neonletters op weg naar de uitgang vragen de bezoeker iets van zichzelf achter te laten. Er liggen pennen, toegangskaartjes van voorbije films, snoepjes. En een papieren bootje, gevouwen van de flyer van de tentoonstelling. Veel meer neem je niet mee naar de loods. Hoeft ook niet. Het pontje brengt je wel weer terug naar de oppervlakte.

Sarkis, 'Ballads' Tot 30 september. Entree 8,50 euro inclusief retour met het pontje vanaf de Willemskade www.onderzeebootloods.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden