DNA zegt waar je wortels liggen

Een groep Surinaamse Nederlanders onderneemt via het project ’Back to the roots’ een speurtocht naar hun wortels. Een beweging in de Afrikaanse diaspora.

Het viel Alex van Stipriaan, hoogleraar Caribische geschiedenis aan de Erasmus Universiteit, op dat iedereen het tegenwoordig over roots, wortels, heeft. „Maar ik vroeg me af: wat zijn wortels eigenlijk en hoe zien ze eruit?”

Om daar achter te komen, zette hij in samenwerking met de Erasmus Universiteit en het KIT Tropenmuseum, waar Van Stipriaan conservator is, ’Back to the roots’ op. Het project onderzoekt wat wortels betekenen voor Afro-Surinamers en Afro-Antillianen, die door de anonimiteit van de slavernijgeschiedenis maar een deel van hun geschiedenis kennen.

Van Stipriaan: „Europeanen kunnen hun familiegeschiedenis tot in de Middeleeuwen uitzoeken. De geschiedenis van nazaten van slaven stopt bij het moment dat hun voorouders van de slavenschepen uit Afrika stapten en in Suriname en de Antillen aankwamen, omdat de slaveneigenaren de Afrikanen nieuwe, Europese namen gaven. Dat was bewust beleid: de slaven moesten van hun identiteit ontdaan worden.”

Maar steeds meer Afro-Surinamers en Afro-Antillianen zijn nieuwsgierig naar hun Afrikaanse wortels, zegt Van Stipriaan. „Afro-Amerikanen zijn al langer het Afrikaanse deel van hun identiteit aan het opsporen. Het boek en de televisieserie ’Roots’ van Alex Haley speelden daar een grote rol in. Maar roots-toerisme is ook een trend geworden bij Surinamers en Antillianen. Er zijn zelfs reisbureaus in Suriname en in Nederland die deze roots-reizen naar Ghana of Gambia aanbieden.”

Van Stipriaan ging samen met twee Surinaams-Nederlandse kunstenaars, onder wie actrice Jetty Mathurin, en zes jongeren op zoek naar hun wortels. Genetici van de Howard Universiteit in Washington hebben ruim 30.000 DNA-monsters van Afrikaanse volken ondergebracht in het African Ancestry-laboratorium. Het DNA-materiaal van de deelnemers aan ’Back to the roots’ werd daarmee vergeleken.

Deze DNA-tests zijn via internet verkrijgbaar. Recover your african roots, adverteren de Amerikaanse bedrijven die in de tests handelen. Zijn ze wel waterdicht? „Niet 100 procent”, zegt Van Stipriaan. „Maar het is de meest geavanceerde methode die we nu hebben. De nieuwe tests kunnen achterhalen van welke etnische groep mensen afkomstig zijn. Dat is een doorbraak.”

De Afro-Nederlandse deelnemers bleken wortels in Guinnee Bissau, Sierra Leone, Liberia, Senegal en Kameroen te hebben. Omdat Kameroen het makkelijkst begaanbaar was, is een deel van de groep daar naartoe gegaan. Een emotionele ontmoeting, volgens Van Stipriaan. „Sommige deelnemers waren tot tranen geroerd omdat ze zo hartelijk ontvangen werden. Het gaf ze een nieuw gevoel van identiteit.”

Is Van Stipriaan er inmiddels achter wat wortels zijn? „Wortels zijn deels een keuze. Ik ben geboren in België, opgegroeid in Nederland en veel in het Caribisch gebied. Al die plekken zijn deel van mijn identiteit. Dat geldt voor de deelnemers aan het project ook. Iedereen weet nu waar ze in de moederlijn vandaan komen. De vaderlijke lijn wordt op dit moment vastgesteld en kan weer in Europa liggen. Een Surinaams-Nederlandse jongen zei: ’Eigenlijk ben ik gewoon Amsterdammer’.”

De resultaten van het project ’Back to the Roots’ worden vanmiddag gepresenteerd in Imagine IC in Amsterdam-Zuidoost. Info: www.imagine.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden