DNA maagzweer-bacterie bekend

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - Amerikaanse genetici hebben het volledige erfelijk materiaal, het genoom, in kaart gebracht van Helicobacter pylori, de bacterie die maagzweren veroorzaakt.

Niet alleen de trits van meer dan anderhalf miljoen DNA-bouwstenen is ontcijferd, ook hebben de onderzoekers enkele cruciale plekken op het genoom ontdekt die deze bacterie tot zo'n kwaaie gast maken.

Het moet een wonderlijk beestje zijn, dat in zo'n vijandige, zure omgeving weet te overleven. Hoe de bacterie dat doet is mogelijk met een nadare analyse van het genoom te achterhalen. Farmaceuten hopen in elk geval op basis van de complete genenkaart van helicobacter pylori gerichter naar medicijnen te kunnen speuren.

De staafvormige bacterie waar het om gaat werd pas in 1984 door twee Australische onderzoekers aangewezen als de boosdoener bij maagzweren. Tot die tijd ging een combinatie van stress, verkeerde voeding en een overproductie van maagzuur door voor de oorzaak van zweren. Die werden behandeld met medicijnen die de zuurproductie remmen.

Maar nadat de Australiërs in het maagslijmvlies van patiënten met zweren steevast de gewraakte bacterie aantroffen, is de specialist overgegaan op bestrijding met antibiotica. Met succes: na behandeling met middelen die de zuurproductie tegengaan kwamen de maagzweren bij negentig procent van de gevallen binnen enkele jaren weer terug, maar antibiotica helen de maagwand voor veel langere tijd.

Helicobacter pylori is inmiddels al de vijfde bacterie waarvan het complete genoom is uitgeschreven. De genetici en biochemici wijzen bij de publicatie van dit immense project, vandaag in het vakblad Nature, tegelijk al op een stuk DNA van 40 000 bouwstenen, dat verantwoordelijk lijkt voor de uitscheiding van de giffen die onze maagwand aantasten.

Dat is niet het enige interessante aan deze bacterie. Hoe overleeft dit organisme in een haast onmogelijke omgeving? Een van de chemische trucs waarvan de bacterie zich bedient is het gebruik van het enzym urease, waarmee ureum wordt gesplitst in koolstofdioxide en ammoniak. Het resultaat van dit splitsingsproces ruiken we bijvoorbeeld aan de sterke ammoniakgeur van stalmest waarin ook ureum wordt omgezet. Het is daarom belangrijk voor de bestrijding om uit het nu ontcijferde genoom de chemische details van die overlevingsstrategie af te leiden.

Dat die bestrijding nodig is blijkt wel uit het enorme besmettingspercentage onder de wereldbevolking: de bacterie heeft zich naar schatting in meer dan de helft van alle mensen gehuisvest. En ook al krijgt slechts een beperkt percentage van de geïnfecteerden maagproblemen, wereldwijd betekent dat miljoenen maagzweren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden