Djihad-belt dwars door Nederland

Het djihadisme is niet alleen in Den Haag geworteld, maar ook elders in het land. Dat bleek deze week in Huizen. Een inventarisatie van de regionale netwerken.

De arrestaties in Huizen bewijzen het weer: de Nederlandse djihadistische beweging reikt verder dan alleen Den Haag. In de media is vooral de Hofstad in het nieuws gekomen vanwege de demonstraties in de Schilderswijk en de arrestaties van djihadisten die elkaar nu snel lijken op te volgen. Maar ineens bleek ook de gemeente Huizen, aan de rand van het Gooi, een zogeheten 'djihadgemeente'. Enkele bewoners uit de plaats zijn waarschijnlijk al afgereisd naar Syrië om te vechten tegen de regering-Assad. Dit weekend werden twee gezinnen opgepakt, omdat zij wilden wonen in het kalifaat onder de vlag van de extreem-djihadistische Islamitische Staat (IS, voorheen Isis).

Een inventarisatie van Trouw laat zien dat de Nederlandse djihadistische beweging inderdaad niet alleen in Den Haag en omstreken actief is, maar dat er een soort 'djihad-belt' is ontstaan van het zuidwesten van Nederland naar Oost-Nederland.

Het bekendste en grootste netwerk bevindt zich rondom Den Haag. De Hofstad wordt gezien als de bakermat van de Nederlandse djihadbeweging, met de als terroristisch te boek staande 'Hofstadgroep' als voorloper. Die 'oude' groep, met daarin onder anderen Samir A., kwam vooral uit Den Haag. Een andere groep woonde in Amsterdam-West, onder wie de moordenaar van cineast Theo van Gogh, Mohammed B. Ook kwamen een paar leden uit de regio Rotterdam. De leden van de 'oude' Hofstadgroep zijn nauwelijks meer actief. Een groot deel zit vast, anderen nemen deel aan deradicaliseringsprogramma's.

In de nieuw opgestane djihadistische beweging lijkt de spreiding anders te zijn. De harde kern woont in Den Haag, maar deze keer zijn meer gemeenten erbij betrokken dan alleen de grote steden Amsterdam en Rotterdam, namelijk Delft, Zoetermeer en Gouda. Al deze djihadisten staan op een of andere manier in contact met elkaar. De Amsterdammer Abu Hanifa was bijvoorbeeld actief aanwezig bij de pro-IS-demonstraties in de Haagse Schilderswijk. Na de bekende, vorige week gearresteerde Azeddine C., alias Abou Moussa, nam hij de microfoon over om te spreken tijdens demonstraties. De eerste gesneuvelden in de strijd in Syrië werden vorig jaar gemeld uit Delft, Rotterdam en Zoetermeer. Het totaal aantal djihadisten uit dit netwerk Zuid-West dat naar Syrië en Irak reisde, ligt naar schatting tussen de vijftig en zestig, met zeker dertig alleen al uit Den Haag. Een klein deel is inmiddels al teruggekeerd.

De groep sympathisanten van de djihadistische ideologie ligt per gemeente hoger dan het aantal 'uitreizigers'. In Rotterdam bijvoorbeeld ligt het aantal geradicaliseerde jongeren dat bekend is bij de gemeente dit jaar tot 1 juli al op vijftien, tegenover twintig en zestien in totaal in de jaren 2013 en 2012. "De problematiek rondom radicalisering en uitreizigers betreft een kleine groep, maar met een aanzienlijke maatschappelijke impact. Daarom zien we het als een serieus probleem, waar we serieus op inzetten", zegt een woordvoerder van de gemeente Rotterdam.

Huiskamers

En dan in het Gooi, in Huizen. Hoe komt daar het djihadistische gedachtengoed in de huiskamers terecht? Huizen, één van de kleinere 'djihadgemeenten', maakt deel uit van een netwerk met Almere, Hilversum, Zeist en Utrecht. Binnen dit netwerk worden schattingen genoemd van 'enkele tientallen djihadisten' die naar Syrië willen vertrekken, zijn tegengehouden of nog van plan zijn om te gaan.

Er zijn vanuit al deze gemeenten radicale moslims richting Syrië vertrokken. Een deel had onderlinge familiebanden. Binnen de djihadistische kringen wordt moslimactivist Abou Hafs gezien als een invloedrijk figuur. Hij is de motor achter het Platform Bewust Moslim. Die groepering organiseerde tijdens de Dodenherdenking op 4 mei in Hilversum een symposium over 'Palestina, de Schaduw Holocaust'. Van Abou Hafs zijn op YouTube felle lezingen en religieuze gezangen te beluisteren waarin hij het onder meer heeft over de 'blanke tirannie' en de 'onverslaanbare ideologie' van de strikte islam die hij aanhangt.

Op Twitter ageert hij tegen het zionisme en Israël en de vele Palestijnse doden die hij ook wel slachtoffers van de 'Zionistische Holocaust' noemt. Hij zamelde via de hulporganiatie World Wide Relief geld in voor oorlogsslachtoffers in Syrië.

Het Israël-Palestina-conflict is net als de burgeroorlog in Syrië een katalysator voor moslimradicalisme. Abou Hafs wordt geroemd als een 'prediker met kennis van de ware islam'. De activist is fel tegen de maatregelen die tegen verdachten van djihadisme worden genomen, zoals in Huizen. Hij verdedigt de gezinnen die daar volgens hem uiteen worden gescheurd - de kinderen zijn in pleeggezinnen geplaatst - en onrecht wordt aangedaan. Treffend is dan ook de tweet van de beweging 'Moslims in Dialoog' die Abou Hafs onder zijn volgers verspreidde: "Moslims zullen zeker niet blijven toekijken hoe het begin van de Kristallnacht voor de moslims in Nederland zich ontwikkelt."

Abou Hafs wilde niet ingaan op vragen over zijn rol binnen de Nederlandse djihadbeweging. In een korte reactie via Twitter liet hij weten: 'Ik verleen geen medewerking aan berichten die imagoschade tot doel hebben'.

De 'djihad-belt' gaat van het westen naar het oosten van het land: het djihadistische netwerk Arnhem-Nijmegen. Dat er vanuit Arnhem radicale jongeren richting Syrië zijn vertrokken was vorig jaar al bekend. Een aantal is inmiddels opgepakt of tegengehouden. De gemeente Arnhem heeft het steevast over vijftien djihadisten, andere bronnen noemen er minstens twintig. De stad ligt dicht bij de grens met Duitsland, waarvandaan tientallen djihadisten richting Turkije zijn vertrokken om vandaar de grens met Syrië over te steken.

In dit oostelijke netwerk zitten, net als elders in de 'djihad-belt', vooral Marokkaanse Nederlanders, maar ook autochtone bekeerlingen. Binnen het circuit is het bekend dat deze bekeringen snel worden voltrokken, in vijf minuten kan iemand moslim zijn, terwijl het doorgaans een proces van jaren is.

Turbo-bekeringen

Ook worden groepsgewijze - onwettige - islamitische huwelijken tussen jongeren gesloten, met vijf paren tegelijk. Die 'turbo-bekeringen' en 'groepshuwelijken' komen vaker voor in de moslimgemeenschap, in radicale kringen zouden ze eerder regel zijn dan uitzondering. Een van de twee echtgenotes van de bekende en vorige week gearresteerde Abou Moussa zou een Arnhemse zijn.

Ouders van djihadisten melden dat ene Ibn Moussa een leidende rol zou hebben in het Arnhemse en Nijmeegse circuit. Over hem is nauwelijks iets te vinden op het internet, ook is niet bekend hoe hij in het echt heet. Wel zou hij verschillende pseudoniemen gebruiken. Van Nijmegen is onbekend om hoeveel djihadisten het gaat. Vast staat dat het er minder zijn dan het aantal djihadisten uit Arnhem.

Volgens hoogleraar (contra-)terrorisme en directeur van het Centre for Terrorism and Counterterrorism van de Universiteit Leiden, Edwin Bakker, zijn de netwerken vooral ook uit de eigen sociale netwerken ontstaan, zoals vriendschappen, huwelijken en familiebanden. Bij de radicalisering spelen internet en de sociale media een belangrijke rol. De invloeden uit bijvoorbeeld België en Groot-Brittannië kwamen bij de jongeren op de laptops en smartphones binnen, omdat hun vrienden, echtgenoten of familieleden die met ze deelden, meent Bakker. "Wat mij opvalt is dat juist de gemeenten waar ten tijde van de Hofstadgroep en kort daarna radicale netwerken rondom strenge salafistische moskeeën bestonden niet meer op de lijst staan, behalve Den Haag. In Amsterdam is er nu nauwelijks meer een scene rondom een indertijd beruchte salafistische moskee, hetzelfde geldt voor Tilburg en Eindhoven. Nu zie je groepen Syriëgangers uit Utrecht, Hilversum, Zeist, Almere en nu dus Huizen en verder weg in Arnhem en Nijmegen."

Bronnen

Bij dit onderzoek is gebruik gemaakt van openbare bronnen zoals brieven, verslagen, persberichten en interviews van de gemeenten, politie, het Openbaar Ministerie, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, berichtgeving in de verschillende (regionale en lokale) media en uitingen op het internet van moslimactivisten en djihadisten zelf, zoals lezingen en artikelen die via sociale media werden verspreid. Verder is de informatie geverifieerd bij al dan niet bij naam genoemde experts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden