Diwali / Lichtfeest is topseizoen voor India’s commercie

Miljoenen hindoes over de hele wereld vieren vandaag Diwali, het belangrijke religieuze festival dat de overwinning van het licht over de duisternis symboliseert. Ook in India steken velen de traditionele olielampjes weer aan in hun huizen, maar sommigen vinden dat de commercie het feest heeft overgenomen.

In de winkelcentra van de Zuid-Indiase stad Bangalore heerst topdrukte. ‘Word deze Diwali een high-tech gezin’, lonkt een poster in Westside Shop in de Garuda Mall, een van de nieuwe winkelcentra van Bangalore. Om zo’n hoog-technologisch gezin te worden, moet de klant wél eerst een bak geld uitgeven. Pas dan maakt hij met de loten die hij krijgt kans op een iPod, een digitale breedbeeldtelevisie, een mobiele telefoon of een laptop.

Geld uitgeven is waar het met Diwali – hier in het zuiden ook Deepavali genoemd – in toenemende mate om draait; zeker in grote steden als Bangalore. De winkels zien er op hun best uit, met prachtige, sfeervolle etalages vol paspoppen met glamoureuze traditionele kleding die tijdens het festival gedragen wordt, zoals sari’s en salwaar kameez – een losse broek met een lange jurk erover. Afbeeldingen van olielampen en goden in de etalage verraden dat het om de Diwali-collectie gaat.

„Diwali is voor ons het topseizoen”, zegt Ramesh Gupta, eigenaar van een winkel aan de wat oudere Commercial Street, waar een claustrofobische drukte heerst. Ook de beurs viert in deze periode hoogtij.

India winkelt voor Diwali, en niet zo’n beetje ook. Iedereen steekt zich in nieuwe kleren, koopt cadeaus voor vrienden en familie en schaft dozen vuurwerk aan voor de nacht en ochtend dat het licht zal winnen van de duisternis – de oorspronkelijke betekenis van het festival.

Het driedaagse Diwali is omgeven door mythes en legenden. Volgens een daarvan is Diwali de dag dat de god Rama terugkeerde naar zijn koninkrijk, Ayodhya, na een strijd van twaalf jaar tegen de demon Ravana.

Het is de dag dat ieder huis, iedere winkel wordt versierd met honderden kleine olielampjes. Diwali symboliseert een nieuw leven, een nieuw begin. Iedereen geeft familieleden en vrienden cadeaus – vroeger altijd een doos met mithais, zelfgemaakt Indiaas snoepgoed, tegenwoordig ook dure parfums, gouden sieraden, kunst of designservies uit Italië.

Een belangrijke reden voor de toenemende vercommercialisering van Diwali is de sterke stijging van de welvaart. India kent tegenwoordig groeicijfers van bijna tien procent per jaar. Bangalore loopt als vijfde stad van India mee in de voorhoede van die explosieve groei. De toch al progressieve stad omarmde al vroeg de mogelijkheden van globalisering en was de eerste Indiase stad met een eigen Silicon Valley, een succesvolle computerindustrie. Nu dreigt de stad slachtoffer te worden van het eigen succes in de it-branche. Bangalore is zwaarlijvig geworden en dijt aan alle kanten uit. De verkeersaderen beginnen gevaarlijk dicht te slibben. Wie zich met witte kleding in het verkeer begeeft, komt ‘s avonds in het grijs terug. De stad lijkt aan de rand van een hartinfarct te staan, en een deel van de bevolking werkt zich in het graf om geld te verdienen en carrière te maken in deze harde competitiemaatschappij.

„Ik moest in de nacht naar een sollicitatiegesprek voor een baan als manager in een it-bedrijf dat veel met het Westen werkt, en daarom alleen ‘s nachts draait”, zegt Ram Narayanan (34). „Dat zou betekenen dat ik voortaan om acht uur ‘s avonds naar mijn werk zou gaan en pas ‘s ochtends terug naar mijn gezin kon. Mijn vrouw en kinderen zou ik dan amper zien.”

Narayanan bedankte ervoor, maar er waren honderden anderen sollicitanten die graag het donker boven het licht verkozen, in ruil voor een goed salaris.

Die tomeloze ambities van zijn inwoners heeft van Bangalore een stad gemaakt met een bevolking die druk is met geld verdienen, en weinig tijd meer heeft voor andere dingen. Zoals Diwali.

„Vroeger waren we weken bezig met het voorbereiden van het Diwalifeest”, zegt de 40-jarige Asha Krishnamurti die bij een internationale bank in Bangalore werkt.

„Het is de tijd voor nieuwe dingen, dus moest het huis voor Diwali helemaal worden schoongemaakt. Mijn moeder was weken in de weer om snoep te maken, terwijl de ouderen in ons huis de lonten voor de olielampjes rolden van katoen.”

De tijden zijn veranderd. „Van mijn werkgever krijg ik haast geen vrij, en alles is in de winkels in dozijnen voorhanden.”

Net als de meeste mensen koopt Krishnamurti nu het snoepgoed in de winkel en haalt ze daar ook de lamphouders. „Vroeger stonden we op Diwali om vier uur ‘s ochtends op om een oliebad te nemen, veel traditionele gezinnen doen dit nog steeds. Ik moet daar niet aan denken. Ik ga trouwens de avond daarvoor naar een feest.”

Pandit (priester) P. Gopal van de Ganesh-tempel in de oude woonwijk Rajajinagar maakt zich zorgen over de steeds sneller draaiende samenleving. De kleurrijke tempel van de god met het olifantenhoofd is voor het festival verlicht met slierten feestverlichting.

„Iedereen heeft het te druk met zijn werk, zelfs voor Diwali”, zegt hij. „Mensen komen niet meer voor de traditionele Diwaliceremonie voor de god Ganesh of de godin Laxmi.”

Diwali is een echt familiefeest voor thuis en in de tempel, zegt Gopal, maar tegenwoordig gaan veel gezinnen een weekend weg. „En mensen proberen elkaar te overtreffen met hun cadeaus.”

Sunil Raj (48) beaamt dat. De projectmedewerker van een grote multinational woont in een bescheiden huis in de rijke wijk Koramangala. „In mijn gemeenschap kun je al haast niet meer met een eenvoudig cadeau aankomen. Het moet een lieve duit gekost hebben, van een bekend merk of exclusief zijn. Toen ik vorige Diwali voor een vriendin een sieraad voor tweehonderd roepies (1,20 euro) meenam, moffelde ze het met een lacherig ‘dankjewel’ weg in een hoekje. Met een doos snoep kun je ook niet meer aankomen. Daar krijgen mensen er al zoveel van, waar moeten ze die laten?”

De geest van het festival gaat langzaam verloren, vindt Raj. „De filosofische, culturele en religieuze betekenis raakt op de achtergrond. Diwali is een merk geworden, net zoals producenten onze goden afbeelden op een pakje boter of zeep. Het wordt gezien als een time to shop ’til you drop. Wat is er gebeurd met de oude principes van het festival?”

Ook met het vuurwerk willen mensen elkaar overtreffen. De kinderen van de middelste en hoogste lagen van de bevolking willen het mooiste en luidste vuurwerk. Veel daarvan in Bangalore komt uit de fabrieken van Sivakasi, in de naburige deelstaat Tamil Nadu. Er werken arme vrouwen en kinderen vanaf vier jaar oud die met hun handen rotjes maken. Door de chemicaliën raken hun vingertoppen afgestompt. Er gebeuren veel ongelukken bij deze fabrieken, met soms dodelijke slachtoffers, waaronder ook kinderen. Bovendien levert het vuurwerk een enorme vervuiling op in het toch al niet zo schone India.

„Het festival van het licht is het festival van lawaai en vervuiling geworden”, zegt Sunil Raj.

Het zijn vooral de ouderen die met lede ogen toezien hoe het eeuwenoude festival slachtoffer wordt van de commercie. Maar, zegt de priester van de Ganesh-tempel relativerend: „We leven in een tijd waarin de modernisering in beangstigend tempo om zich heen grijpt. Zolang de mensen de olielampjes blijven aansteken en de betekenis daarvan begrijpen, worden hun geesten verlicht. Tot die tijd is Diwali niet verloren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden